Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

अथ ते तं तदा दृष्ट्वा तद्गुहायां व्यवस्थितम् । भर्त्समानास्तपस्तच्च प्रोचुश्च परुषाक्षरैः

atha te taṃ tadā dṛṣṭvā tadguhāyāṃ vyavasthitam | bhartsamānāstapastacca procuśca paruṣākṣaraiḥ

ครั้นแล้วเมื่อเห็นท่านตั้งมั่นอยู่ในถ้ำนั้น พวกเขาก็กล่าวด่าว่าท่านและตบะของท่าน ด้วยถ้อยคำหยาบกร้านรุนแรง

अथthen
अथ:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक (then)
तेthey
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
तदाthen/at that time
तदा:
Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (at that time)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु) + क्त्वा
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive); पूर्वकालिक (having seen)
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifier to गुहायाम्)
गुहायाम्in the cave
गुहायाम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगुहा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सप्तमी, एकवचन
व्यवस्थितम्standing/remaining situated
व्यवस्थितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + अव + स्था (धातु) + क्त (PPP)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (PPP)
भर्त्समानाःrebuking
भर्त्समानाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootभर्त्स् (धातु) + शानच् (वर्तमान कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present middle participle, शानच्); पुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन
तपःausterity/penance
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया, एकवचन
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया, एकवचन; विशेषण (to तपः)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
प्रोचुःthey spoke
प्रोचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
परुषाक्षरैःwith harsh words
परुषाक्षरैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपरुष (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; कर्मधारय (परुषाणि अक्षराणि = harsh words/syllables)

Narrator (Purāṇic narrator within Nāgarakhaṇḍa context; specific speaker not explicit in this snippet)

Type: cave

Scene: A group confronts the meditating sage in the cave; their faces tense, mouths open in harsh speech; the sage remains composed, unmoved, the cave lit by a calm inner glow.

S
Sāṃkṛti (implied)
G
guhā (cave)
T
tapas
D
Dānava (implied)

FAQs

Austerity is tested not only by physical hardship but by contempt and provocation; steadfastness in tapas is upheld as dharma.

The cave setting is part of the Hāṭakeśvara-kṣetra episode within Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

No explicit rite is prescribed; the verse centers on tapas and the endurance of verbal hostility.