Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

यावद्वर्षसहस्रांतं जलाहारो द्वितीयकम् । तपस्तेपे स दैत्येन्द्रो ध्यायमानः पितामहम्

yāvadvarṣasahasrāṃtaṃ jalāhāro dvitīyakam | tapastepe sa daityendro dhyāyamānaḥ pitāmaham

ตลอดหนึ่งพันปีเต็ม เขาดำรงชีพด้วยน้ำเป็นอาหารเพียงอย่างเดียว ดั่งเป็นเครื่องยังชีพประการที่สอง; เจ้าแห่งไทตยะนั้นบำเพ็ญตบะอันเคร่งครัด พร้อมเพ่งภาวนาถึงปิตามหะ พระพรหมา

यावत्up to; for as long as
यावत्:
Kāla-adhikaraṇa (Temporal limit/काल)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय/संबन्ध-शब्द)
Formपरिमाणवाचक-अव्ययम् (as long as; up to)
वर्षसहस्रान्तम्up to the end of a thousand years
वर्षसहस्रान्तम्:
Kāla-adhikaraṇa (Duration/काल)
TypeNoun
Rootवर्ष-सहस्र-अन्त (प्रातिपदिक; वर्ष + सहस्र + अन्त)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (acc. sg. neut.); कालपरिमाणम्
जलाहारःwater as food; subsisting on water
जलाहारः:
Kartr̥ (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootजल-आहार (प्रातिपदिक; जल + आहार)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (nom. sg. masc.)
द्वितीयकम्as the second (stage)
द्वितीयकम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीयक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (second)
तपःausterity
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (acc. sg. neut.)
तेपेperformed
तेपे:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
सःhe
सः:
Kartr̥ (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (nom. sg.)
दैत्येन्द्रःlord of the demons
दैत्येन्द्रः:
Kartr̥ (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootदैत्य-इन्द्र (प्रातिपदिक; दैत्य + इन्द्र)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (nom. sg. masc.)
ध्यायमानःmeditating
ध्यायमानः:
Kartr̥ (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु)
Formशानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त, पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्
पितामहम्the Grandfather (Brahmā)
पितामहम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (acc. sg. masc.); ब्रह्मा

Sūta (continued narration)

Type: kshetra

Listener: Śaunaka and other ṛṣis / or ‘dvija’ audience (addressed as dvija-uttamāḥ in the passage)

Scene: A daitya-king seated in deep meditation, sustained only by water, surrounded by a stark sacred landscape; the atmosphere is charged with tapas-śakti as time stretches across a millennium.

B
Brahmā (Pitāmaha)
D
Daitya leader (Vṛka implied)
H
Hāṭakeśvara-kṣetra (implied)

FAQs

Intense, sustained tapas coupled with focused meditation is depicted as a force that compels divine response—yet its fruits must align with dharma.

The austerity is part of the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya sequence, reinforcing the kṣetra as su-siddhi-dam (giver of attainments).

Jalāhāra (subsisting on water) and long-term tapas with dhyāna are mentioned as the ascetic regimen.