Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

प्रायोपवेशनं कृत्वा हृदयस्थे जनार्दने । यस्त्यजेत्पुरुषः प्राणान्नरकं न स पश्यति

prāyopaveśanaṃ kṛtvā hṛdayasthe janārdane | yastyajetpuruṣaḥ prāṇānnarakaṃ na sa paśyati

ครั้นได้กระทำปราโยปเวศนะ (อดอาหารจนสิ้นชีพ) โดยมีพระชนารทนะสถิตในดวงหทัย บุรุษผู้ละลมหายใจย่อมไม่เห็นนรก

प्रायोपवेशनम्fasting unto death (prāyopaveśana)
प्रायोपवेशनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्राय-उपवेशन (प्रातिपदिक; प्राय + उपवेशन)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (प्रायः उपवेशनम् = प्रायोपवेशनम्)
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); ‘having done’
हृदयस्थेsituated in the heart
हृदयस्थे:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootहृदय-स्थ (प्रातिपदिक; हृदय + स्थ)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; विशेषणम् (जनार्दने)
जनार्दनेin Janārdana (Viṣṇu)
जनार्दने:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजनार्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक-यः (relative pronoun)
त्यजेत्should abandon / give up
त्यजेत्:
Kriyā (Predicate action)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पुरुषःa man
पुरुषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; यः-सम्बन्धेन apposition
प्राणान्life-breaths; life
प्राणान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन
नरकम्hell
नरकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
not
:
Sambandha (Negation to verb)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पश्यतिsees
पश्यति:
Kriyā (Predicate action)
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Bhīṣma

Scene: An ascetic seated in padmāsana, emaciated from fasting, serene face; within his chest a small radiant Janārdana (Viṣṇu) is visualized; the breath gently departs like a thread of light; no fearsome imagery remains.

P
Prāyopaveśana
J
Janārdana
N
Naraka

FAQs

A disciplined end of life grounded in devotion (inner remembrance of Janārdana) is praised as spiritually protective and liberating.

No specific site is named; the emphasis is on inner devotion during a vowed religious observance.

Prāyopaveśana—undertaking a religious fast unto death with God-remembrance.