Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

दीनांधकृपणानां च पथिश्रममुपेयुषाम् । तीर्थयात्रापराणां च यो यच्छति सदाऽशनम् । काले वा यदि वाऽकाले नरकं न स पश्यति

dīnāṃdhakṛpaṇānāṃ ca pathiśramamupeyuṣām | tīrthayātrāparāṇāṃ ca yo yacchati sadā'śanam | kāle vā yadi vā'kāle narakaṃ na sa paśyati

ผู้ใดถวายทานเป็นอาหารอยู่เสมอแก่คนยากไร้ คนตาบอด ผู้ขัดสน แก่ผู้เดินทางอ่อนล้าบนหนทาง และแก่ผู้จาริกแสวงบุญผู้มุ่งมั่นในยาตราแห่งทีรถะ ไม่ว่าให้ตามกาลหรือแม้ยามไม่สมควร ผู้นั้นย่อมไม่ประสบเห็นนรก

दीनान्धकृपणानाम्of the poor, the blind, and the destitute
दीनान्धकृपणानाम्:
Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootदीन-अन्ध-कृपण (प्रातिपदिक; दीन + अन्ध + कृपण)
Formपुंलिङ्ग (समूहवाचक), षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; समासः—द्वन्द्व (दीनाश्च अन्धाश्च कृपणाश्च)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
पथिon the road
पथि:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपथिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
श्रमम्fatigue
श्रमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपेयुषाम् इत्यस्य कर्म
उपेयुषाम्of those who have reached/undergone
उपेयुषाम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeVerb
Rootउप-इ (धातु)
Formक्तवतु-प्रत्ययान्त (परिपूर्णभूतार्थ) कृदन्त; ‘उपेयुष्’ (past active participle, irregular from √इ), षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (दीनान्धकृपणानाम्)
तीर्थयात्रापराणाम्of those devoted to pilgrimage
तीर्थयात्रापराणाम्:
Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतीर्थ-यात्रा-पर (प्रातिपदिक; तीर्थ + यात्रा + पर)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (तीर्थयात्रायां पराः)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यच्छतिgives
यच्छति:
Kriyā (Predicate action)
TypeVerb
Rootयम् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘यच्छति’ (gives)
सदाalways
सदा:
Kālādhi-kriyāviśeṣaṇa (Temporal adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
अशनम्food
अशनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
कालेat the proper time
काले:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (Alternative)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (disjunctive particle)
यदिif
यदि:
Sambandha (Condition)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्त-अव्यय (conditional particle)
वाor
वा:
Sambandha (Alternative)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (disjunctive particle)
अकालेat an improper time
अकाले:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअ-काल (प्रातिपदिक; नञ्-समास)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (नञ्)
नरकम्hell
नरकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
not
:
Sambandha (Negation to verb)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पश्यतिsees
पश्यति:
Kriyā (Predicate action)
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Bhīṣma

Scene: A pilgrim road near a tīrtha: weary travelers with staffs and waterpots are welcomed; a householder distributes steaming food to the poor, blind, and destitute; the act is shown as a protective merit against hell.

T
Tīrthayātrā (pilgrimage)
D
Dāna (food-giving)

FAQs

Anna-dāna and compassionate service—especially to pilgrims and the vulnerable—are exalted as direct causes of spiritual uplift and protection from hell.

No single site is specified; the verse glorifies tīrtha-yātrā culture itself and service to pilgrims.

Regular giving of food (anna-dāna) to the needy, travelers, and tīrtha-pilgrims, regardless of time.