Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 33

एकादशप्रमाणेन ततश्चान्ये नृपोत्तम । अजश्च प्रथमं सृष्टः स तथा मेध्यतां गतः

ekādaśapramāṇena tataścānye nṛpottama | ajaśca prathamaṃ sṛṣṭaḥ sa tathā medhyatāṃ gataḥ

ต่อมา โอ้ราชาผู้ประเสริฐ สรรพสัตว์อื่น ๆ ก็ถูกสร้างตามมาตรา “สิบเอ็ด”; และแพะถูกสร้างขึ้นก่อนเป็นอันดับแรก และมันก็ได้รับสถานะเป็นสัตว์เมธยะ คือเหมาะแก่ความบริสุทธิ์ในยัญพิธี

ekādaśa-pramāṇenaby the measure of eleven
ekādaśa-pramāṇena:
Karana (Instrument/measure/करण)
TypeNoun
Rootekādaśa (संख्या-प्रातिपदिक) + pramāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; तत्पुरुषः (एकादश प्रमाणम् यस्य/येन)
tataḥthen/thereafter
tataḥ:
Sambandha (Sequencing/क्रम)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय/तस्मात्-प्रयोगः)
Formअव्यय; क्रम/अपादानार्थ (then/thereafter)
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
anyeothers
anye:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन
nṛpa-uttamaO best of kings
nṛpa-uttama:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः
ajaḥthe goat
ajaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootaja (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
prathamamfirst
prathamam:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootprathama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (firstly/at first)
sṛṣṭaḥcreated
sṛṣṭaḥ:
Karta (Predicate/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsṛj (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘ajaḥ’ इत्यस्य विशेषणम्
saḥhe/that (goat)
saḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; सर्वनाम
tathāthus/so
tathā:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus/so)
medhyatāmfitness for sacrifice/purity
medhyatām:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootmedhya-tā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; भाववाचक-तद्धितान्त (तल्/ता)
gataḥattained
gataḥ:
Kriya (Result state/क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; परिप्रयोगे ‘गतः’ = प्राप्तवान् (has attained)

Bhartṛyajña

Listener: Ānarta

Scene: Bhartṛyajña explains to the king that creation proceeded by an ‘eleven-fold measure’; the goat is highlighted as first among the medhya class, symbolizing sacrificial fitness.

A
Aja (goat)

FAQs

Ritual categories like ‘medhya’ (fit for sacred offering) are presented as originating from the divine order of creation.

The verse functions as doctrinal background within Tīrthamāhātmya; no single tīrtha is named in this line.

It identifies the goat (aja) as ‘medhya’, i.e., ritually admissible in sacrificial/śrāddha contexts, framing later procedural guidance.