Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 32

भर्तृयज्ञ उवाच । सृष्टिं प्रकुर्वता तेन पशवो लोककारिणा । खड्गवाध्रीणसादीनां पश्चात्सृष्टाः स्वयंभुवा

bhartṛyajña uvāca | sṛṣṭiṃ prakurvatā tena paśavo lokakāriṇā | khaḍgavādhrīṇasādīnāṃ paścātsṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā

ภรรตฤยัชญะกล่าวว่า: เมื่อพระผู้เป็นเอง (สวะยัมภู) ผู้เกื้อกูลโลกทั้งปวง เริ่มกระทำการสร้างสรรพสิ่ง สัตว์สำหรับยัญพิธีก็ถูกบังเกิดขึ้น—ภายหลังการสร้างสัตว์อย่างแรด เสือ และอื่น ๆ

bhartṛ-yajñaḥBhartṛyajña
bhartṛ-yajñaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbhartṛ (प्रातिपदिक) + yajña (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भर्तुः यज्ञः)
uvācasaid
uvāca:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
sṛṣṭimcreation
sṛṣṭim:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsṛṣṭi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
prakurvatāby (him) creating
prakurvatā:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootpra-kṛ (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), तृतीया-विभक्ति, एकवचन; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; ‘तेन’ इत्यस्य विशेषणम् (by him who was creating)
tenaby him
tena:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; सर्वनाम
paśavaḥanimals
paśavaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpaśu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन
loka-kāriṇāby the world-creator
loka-kāriṇā:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootloka (प्रातिपदिक) + kārin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; तृतीया-सम्बन्धे; उपपद-तत्पुरुषः (लोकं करोति इति); ‘तेन’ इत्यस्य विशेषणम्
khaḍga-vādhrīṇa-sādīnāmof rhinoceroses, vādhrīṇas, sādīs, etc.
khaḍga-vādhrīṇa-sādīnām:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkhaḍga (प्रातिपदिक) + vādhrīṇa (प्रातिपदिक) + sādi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (खड्गाश्च वाध्रीणाश्च सादयश्च) + ‘ādi’ (etc.)
paścātafterwards
paścāt:
Sambandha (Temporal adverb/कालवाचक)
TypeIndeclinable
Rootpaścāt (अव्यय)
Formकाल/क्रम-अव्यय (afterwards)
sṛṣṭāḥcreated
sṛṣṭāḥ:
Karta (Predicate/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsṛj (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘paśavaḥ’ इत्यस्य विशेषणम्
svayaṃ-bhuvāby the Self-born (Brahmā)
svayaṃ-bhuvā:
Karana (Agent-instrument/करण)
TypeNoun
Rootsvayam (अव्यय) + bhū (धातु) → svayaṃbhū (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; अव्ययीभावः (स्वयम् भूः)

Bhartṛyajña

Listener: Ānarta (king)

Scene: The brāhmaṇa Bhartṛyajña explains that the Self-born Creator, acting for the welfare of worlds, produced creatures in sequence; after fierce beasts like rhinoceros and tiger, sacrificial animals were created.

S
Svayambhū (Brahmā)

FAQs

Dharma is grounded in cosmic order: even ritual supports (paśu and related means) are portrayed as intentionally created for the welfare of beings.

This verse sits within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya discourse; the immediate line focuses on creation-background for śrāddha rather than naming a single tīrtha in the verse itself.

It frames the legitimacy of śrāddha-related ritual supports by tracing them to Svayambhū’s creation, preparing the ground for later prescriptions on offerings and dakṣiṇā.