Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

अस्यां चेत्तु गजच्छाया तिथौ राजन्प्रजायते । तदाऽक्षयं मघायोगे श्राद्धं संजायते ध्रुवम्

asyāṃ cettu gajacchāyā tithau rājanprajāyate | tadā'kṣayaṃ maghāyoge śrāddhaṃ saṃjāyate dhruvam

ข้าแต่พระราชา หากในตถีนี้บังเกิด ‘คชฉายา’ อันเป็นมงคล แล้วประกอบร่วมกับมฆา ก็ย่อมเป็นศราทธะ ‘อักษยะ’ คือให้ผลไม่เสื่อมอย่างแน่นอน

asyāmin this (tithi)
asyām:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootidam (प्रातिपदिक; इदम्)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सर्वनाम; अधिकरणे (in this tithi)
cetif
cet:
Sambandha (Condition marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootcet (अव्यय)
Formअव्यय; शर्तार्थक (conditional particle: if)
tuthen; indeed
tu:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वयार्थ (but/indeed)
gajacchāyā(the) Gaja-chāyā (named shadow/phenomenon)
gajacchāyā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootgaja-chāyā (प्रातिपदिक; गज + छाया)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृ/विषय
tithauon the lunar day
tithau:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Roottithi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरणे
rājanO king
rājan:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन
prajāyatearises; is produced
prajāyate:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
tadāthen
tadā:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb)
akṣayaminexhaustible
akṣayam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootakṣaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘śrāddham’ इत्यस्य विशेषणम्
maghāyogein the Maghā conjunction (yoga)
maghāyoge:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootmaghā-yoga (प्रातिपदिक; मघा + योग)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरणे
śrāddhamśrāddha (rite)
śrāddham:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśrāddha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृ/विषय
saṃjāyatecomes into being; occurs
saṃjāyate:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootjan (धातु) + sam- (उपसर्ग)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
dhruvamcertainly; surely
dhruvam:
Prakara (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootdhruva (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषण (indeclinable adverbial use)

Bhartṛyajña

Listener: King Ānarta

Scene: The sage points to a pañcāṅga or celestial diagram, explaining the rare alignment: Trayodaśī with ‘Gajacchāyā’ and Maghā; above them, stylized constellations and a symbolic elephant-shadow motif indicating the configuration.

G
Gajacchāyā
M
Maghā
Ś
Śrāddha
A
Akṣaya

FAQs

Purāṇic dharma praises specific calendrical combinations as amplifiers of merit, especially for Pitṛ-related rites.

The verse continues within the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya setting, though it highlights time-auspiciousness rather than a named site.

Perform Śrāddha when Gajacchāyā occurs on the tithi, especially with Maghā conjunction, for ‘akṣaya’ fruit.