Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 42

सूत उवाच । ततस्तूर्णं सह साक्षः सहस्राक्षेशसंज्ञितम् । लिंगं संस्थापयामास स्वयमेव द्विजोत्तमाः

sūta uvāca | tatastūrṇaṃ saha sākṣaḥ sahasrākṣeśasaṃjñitam | liṃgaṃ saṃsthāpayāmāsa svayameva dvijottamāḥ

สูตะกล่าวว่า: ต่อมาโดยฉับพลัน โอ้ทวิชผู้ประเสริฐ สหัสรากษะ (อินทรา) ได้ทรงสถาปนาศิวลึงค์ด้วยพระองค์เอง ซึ่งเป็นที่รู้จักนามว่า “สหัสรากษีศะ”

सूतःSūta
सूतः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
ततःthen
ततः:
Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb)
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतूर्णम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: quickly)
सहtogether with
सह:
Sahakari (Association/सहकारि)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक-उपसर्गवत् (prepositional adverb: with)
साक्षःwith (his) companion/attendant (reading uncertain)
साक्षः:
Karta (Co-subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसाक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (पाठान्तर/संदिग्ध-रूपम्—सम्भवतः ‘सहसाक्षः’/‘सह साक्षः’)
सहस्राक्षेशसंज्ञितम्named ‘Sahasrākṣeśa’
सहस्राक्षेशसंज्ञितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसहस्राक्ष + ईश + संज्ञित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; ‘सहस्राक्षेश’ (= सहस्राक्षस्य ईशः/ईश-सम्बन्धः) + ‘संज्ञित’ (क्त); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘लिङ्गम्’ इति विशेषणम्
लिङ्गम्liṅga (Śiva-emblem)
लिङ्गम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
संस्थापयामासcaused to be established; installed
संस्थापयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + स्था (धातु) (णिच्)
Formलिट्-लकार (Periphrastic perfect/आम-प्रयोग), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative)
स्वयम्himself
स्वयम्:
Sambandha (Agent emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मवाचक (reflexive adverb: oneself)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक/अवधारण (particle: indeed/only)
द्विजोत्तमाःthe best brāhmaṇas / best brāhmaṇa
द्विजोत्तमाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘उत्तमः द्विजः’), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (पाठे बहुवचनम्—वाक्ये कर्तृ-सम्बन्धे असंगतिः, सम्भवतः ‘द्विजोत्तमः’ एकवचनम्)

Sūta

Tirtha: Sahasrākṣeśa

Type: kshetra

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages (implied)

Scene: Indra, radiant yet penitent, installs a black stone liṅga on a pedestal; priests and devas witness as sacred waters and flowers are offered in consecration.

S
Sūta
I
Indra (Sahasrākṣa/Śakra)
S
Sahasrākṣeśa (Śiva-liṅga)
Ś
Śiva (implied)

FAQs

Śiva-bhakti expressed through liṅga-pratiṣṭhā is upheld as a powerful means of purification and restoration of dharma.

The tīrtha associated with the Sahasrākṣeśa liṅga, established by Indra within this Adhyāya’s sacred-geography narrative.

Liṅga-sthāpanā/pratiṣṭhā (installation of a Śiva-liṅga), presented as a dhārmic act linked to purification.