Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

संतानकामो यः कुर्यात्तस्य वंशक्षयो भवेत् । न संतानविवृद्धयै च तस्य प्रोक्ता त्रयोदशी

saṃtānakāmo yaḥ kuryāttasya vaṃśakṣayo bhavet | na saṃtānavivṛddhayai ca tasya proktā trayodaśī

หากผู้ปรารถนาบุตรทำศราทธะในวันตรโยทศี วงศ์สกุลย่อมเสื่อมถอย ดังนั้นเพื่อความเจริญแห่งบุตรหลาน จึงมิได้บัญญัติวันตรโยทศีแก่เขา

संतानकामःdesirous of offspring
संतानकामः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसंतान (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (संतानस्य कामः)
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचकः (relative pronoun)
कुर्यात्should do/perform
कुर्यात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
वंशक्षयःdestruction of lineage
वंशक्षयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवंश (प्रातिपदिक) + क्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वंशस्य क्षयः)
भवेत्would be/should occur
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation particle)
संतानविवृद्धयैfor increase of offspring
संतानविवृद्धयै:
Sampradana (सम्प्रदान/Dative purpose)
TypeNoun
Rootसंतान (प्रातिपदिक) + विवृद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (संतानस्य विवृद्धिः)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
तस्यfor him/of him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
प्रोक्ताis said/declared
प्रोक्ता:
Kriya (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘त्रयोदशी’ इत्यस्य विशेषणम्
त्रयोदशीthe thirteenth lunar day
त्रयोदशी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रयोदशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तिथिनाम

Skanda (deduced; not explicit in snippet)

Type: kshetra

Scene: A didactic scene: a priest gestures in warning to a couple longing for children, indicating that Trayodaśī is not for santāna-vṛddhi; behind them a fading family tree motif symbolizes vaṃśa-kṣaya as a caution.

FAQs

Dharma includes correct timing; the same rite can be auspicious or inauspicious depending on the seeker’s intent and the prescribed tithi.

No specific tīrtha is named in this verse; it focuses on tithi-based injunctions.

Trayodaśī-śrāddha is stated as unsuitable for one seeking progeny, as it is not meant for saṃtāna-vivṛddhi.