Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 50

तत्रापि पतनं तस्मात्स्थानाद्भवति भूमिप । वंशोच्छेदान्पुनः सर्वे निपतंति महीतले । त्रुटद्रज्जुनिबद्धं हि भांडं यद्वन्निराश्रयम्

tatrāpi patanaṃ tasmātsthānādbhavati bhūmipa | vaṃśocchedānpunaḥ sarve nipataṃti mahītale | truṭadrajjunibaddhaṃ hi bhāṃḍaṃ yadvannirāśrayam

แม้จากสภาพนั้นก็ยังมีความตกต่ำจากฐานะนั้นได้ โอ้ผู้พิทักษ์แห่งแผ่นดิน เมื่อวงศ์สกุลขาดสะบั้น ทุกผู้ย่อมตกกลับสู่พื้นพิภพ—ดุจภาชนะที่ผูกด้วยเชือกซึ่งขาดลง จึงไร้ที่พึ่งพิง

tatrathere
tatra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (there)
apialso / even
api:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; अपि = also/even
patanamfalling / downfall
patanam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpatana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
tasmātfrom that
tasmāt:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन, पुं/नपुंसक
sthānātfrom the place/position
sthānāt:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootsthāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन
bhavatihappens / becomes
bhavati:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलट् (Present); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
bhūmipaO king (lord of the earth)
bhūmipa:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक) + pa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (lord of earth)
vaṃśocchedānlineage-extinctions / breaks in lineage
vaṃśocchedān:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootvaṃśa (प्रातिपदिक) + uccheda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (cutting off of lineage)
punaḥagain
punaḥ:
Sambandha (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (again)
sarveall (of them)
sarve:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन
nipatantifall down
nipatanti:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootni + pat (धातु)
Formलट् (Present); प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
mahītaleon the earth’s surface
mahītale:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahī-tala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (surface of the earth)
truṭatbreaking / snapped
truṭat:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Roottruṭ (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्-प्राय); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् ‘rajju’ (breaking)
rajju-nibaddhamtied with a rope
rajju-nibaddham:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootrajju (प्रातिपदिक) + ni + bandh (धातु) → nibaddha (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); समासः—तत्पुरुष (bound by a rope) विशेषणम् ‘bhāṃḍam’
hiindeed / for
hi:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (indeed/for)
bhāṃḍama vessel/pot
bhāṃḍam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbhāṃḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
yadvatjust as
yadvat:
Sambandha (Simile marker)
TypeIndeclinable
Rootyadvat (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानवाचक (just as)
nirāśrayamwithout support
nirāśrayam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootnir + āśraya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् ‘bhāṃḍam’

Bhartṛyajña

Type: kshetra

Listener: king (bhūmipa addressed)

Scene: A pot suspended by a rope suddenly snapping; the pot falls—symbolizing ancestors losing support when lineage ends; juxtaposed with a family performing annual śrāddha to show the ‘rope’ of continuity.

FAQs

Lineage-continuity is framed as a spiritual support-system; when it breaks, stability is lost and the departed fall into less supported states.

No specific tīrtha is named in this verse.

Implicitly encourages sustaining family dharma (including ancestral rites), though no single ritual is directly prescribed here.