Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 40

ब्राह्मण्यार्थं महारौद्रं सुमहद्दुष्करं तपः । ब्राह्मण्यं तेन नैवाप्तं वैलक्ष्यं परमं गतः

brāhmaṇyārthaṃ mahāraudraṃ sumahadduṣkaraṃ tapaḥ | brāhmaṇyaṃ tena naivāptaṃ vailakṣyaṃ paramaṃ gataḥ

เพื่อบรรลุพราหมณยธรรม เขาบำเพ็ญตบะอันดุเดือดอย่างยิ่ง ใหญ่ยิ่ง และยากยิ่งนัก แต่ด้วยตบะนั้นก็ยังมิได้พราหมณยธรรม จึงตกสู่ความเศร้าหมองอย่างที่สุด

ब्राह्मण्यार्थम्for the sake of brāhmaṇahood
ब्राह्मण्यार्थम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootब्राह्मण्य + अर्थ (प्रातिपदिकौ)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन — प्रयोजनार्थे 'for the sake of brāhmaṇahood'
महारौद्रम्very fierce
महारौद्रम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहान् + रौद्र (प्रातिपदिकौ)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — विशेषणम् (तपः)
सुमहत्very great
सुमहत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + महत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — विशेषणम् (तपः)
दुष्करम्difficult to do
दुष्करम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — विशेषणम् (तपः)
तपःausterity
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
ब्राह्मण्यम्brāhmaṇahood
ब्राह्मण्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootब्राह्मण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन — 'brāhmaṇahood'
तेनby him/thereby
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन — 'by him/thereby'
not
:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध) — 'not'
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारण) — 'indeed/just'
आप्तम्attained
आप्तम्:
Karma (Object described/कर्म)
TypeAdjective
Rootआप् (धातु) → आप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — 'attained' (ब्राह्मण्यम्)
वैलक्ष्यम्discomfiture
वैलक्ष्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवैलक्ष्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन — 'embarrassment/discomfiture'
परमम्supreme/utter
परमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — विशेषणम् (वैलक्ष्यम्)
गतःwent to/attained
गतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त) परस्मैपदी-प्रयोग, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — 'having gone/attained' (कर्म: वैलक्ष्यम्)

Narrator (contextual)

Scene: An emaciated ascetic amid blazing austerity—sun overhead, matted hair, ash-smeared body—yet his face shows disappointment and humility, the fire of tapas dimming into introspection.

V
Viśvāmitra
B
brāhmaṇya
T
tapas

FAQs

Even intense effort may not yield immediate fruit; perseverance and right refuge are emphasized in Purāṇic dharma.

No tīrtha is named in this verse; it sets up the turn toward Kailāsa and devotion to Maheśvara.

Tapas is mentioned generally; no detailed ritual sequence is stated.