Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 70

ततो वर्षसहस्रांते तुष्टस्तस्य महेश्वरः । प्रोवाच दर्शनं गत्वा सह सूर्य वृषेश्वरैः

tato varṣasahasrāṃte tuṣṭastasya maheśvaraḥ | provāca darśanaṃ gatvā saha sūrya vṛṣeśvaraiḥ

ครั้นครบพันปี มเหศวรผู้พอพระทัยในเขา ได้เสด็จมาปรากฏให้เห็น และตรัส โดยมีพระสุริยะและพระวฤเษศวรเสด็จมาด้วย

ततःthen
ततः:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषणम् (अनन्तर्ये)
वर्षसहस्रान्तेat the end of a thousand years
वर्षसहस्रान्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्ष + सहस्र + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (अन्त-शब्दः), सप्तमी (7th), एकवचन; समासः: वर्षाणां सहस्रस्य अन्ते (षष्ठी-तत्पुरुषः)
तुष्टःpleased
तुष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतुष् (धातु) → तुष्ट (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (महेश्वरः)
तस्यof him
तस्य:
Shashthi-sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
महेश्वरःMahēśvara (Śiva)
महेश्वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः: महान् ईश्वरः (कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः)
प्रोवाचsaid/spoke
प्रोवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + प्र-उपसर्ग
Formलिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; ‘प्र + उवाच’ = प्रोवाच
दर्शनम्a vision/appearance
दर्शनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
गत्वाhaving gone/approached
गत्वा:
Adverbial (पूर्वक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootगम् (धातु) → गत्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (पूर्वक्रिया)
सहtogether with
सह:
Sahakaraka (सह/सहयोग)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक-उपपदं (तृतीया-सहयोगे)
सूर्यwith Sūrya
सूर्य:
Sahakaraka (सह/सहयोग)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन (सूर्येण इत्यर्थे; पद्ये प्रायः रूप-लोप/प्रयोगभेदः)
वृषेश्वरैःwith the Vṛṣeśvaras (lords named Vṛṣeśvara)
वृषेश्वरैः:
Sahakaraka (सह/सहयोग)
TypeNoun
Rootवृषेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; समासः: वृषस्य ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुषः)

Viśvāmitra (narrating)

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Listener: Pārthiva (king)

Scene: After a millennium of austerity, Śiva manifests before the ascetic, with Sūrya blazing nearby and Vṛṣeśvara (bull-associated Śiva aspect/Nandin-linked presence) attending; the devotee prostrates as divine speech begins.

M
Maheśvara (Śiva)
S
Sūrya
V
Vṛṣeśvara
H
Hāṭakeśvara-kṣetra

FAQs

Persevering tapas culminates in darśana: divine grace arrives when discipline, repentance, and devotion mature.

Hāṭakeśvara-kṣetra is implicitly glorified as the stage where a millennium of penance yields Śiva’s direct appearance.

Not a prescription here; it narrates the fruit (phala) of prolonged tapas—Śiva’s darśana.