Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

निमेषस्य चतुर्भागस्त्रुटिः स्यात्तद्द्वयं लवः । लवद्वयं कला प्रोक्ता काष्ठा तु दशपंचभिः

nimeṣasya caturbhāgastruṭiḥ syāttaddvayaṃ lavaḥ | lavadvayaṃ kalā proktā kāṣṭhā tu daśapaṃcabhiḥ

หนึ่งในสี่ของนิมेषะ เรียกว่า ตฤฏิ; ตฤฏิสองหนเป็น ลวะ. ลวะสองเป็น กะลา; และกาษฐา ประกอบด้วยกะลาสิบห้าประการ

निमेषस्यof a blink (nimeṣa)
निमेषस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनिमेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
चतुःभागःa fourth part
चतुःभागः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचतुर् + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष ("fourth part")
त्रुटिःa truṭi (unit of time)
त्रुटिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रुटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्यात्would be/is said to be
स्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तत्of that
तत्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (तस्य) अर्थे; छान्दस/प्रयोगगत ("of that")
द्वयम्a pair/twofold
द्वयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
लवःa lava (unit of time)
लवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
लवद्वयम्two lavas
लवद्वयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलव + द्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष ("two lavas")
कलाa kalā (unit of time)
कला:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रोक्ताis said/called
प्रोक्ता:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ
काष्ठाa kāṣṭhā (unit of time)
काष्ठा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाष्ठा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्यय (but/indeed)
दशपञ्चभिःby fifteen (units)
दशपञ्चभिः:
Karana (Instrument/Measure/करण)
TypeNoun
Rootदश + पञ्च (संख्याप्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व ("ten and five"=15)

Sūta (continuing exposition)

Listener: Ṛṣayaḥ (dvijottamāḥ)

Scene: A didactic tableau: Sūta enumerates time units; beside him, a stylized counting board or beads; above, a faint diagram showing nested units (truṭi→lava→kalā→kāṣṭhā).

N
nimeṣa
T
truṭi
L
lava
K
kalā
K
kāṣṭhā

FAQs

Cosmic and ritual order depends on precise measures; Purāṇas preserve traditional time-reckoning that supports dharma.

No specific tīrtha is named; the verse provides foundational time-measurements often used in sacred narratives and rites.

No direct prescription; the definitions support timing conventions relevant to vrata, japa, and pūjā contexts.