Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 76

एवं प्रगच्छता तेन क्षुत्पिपासाकुलेन च । अदूरादेव संदृष्टं नीलं द्रुमकदंबकम् । भ्रममाणैर्बकैर्हंसैः सारसैर्मद्गुभिस्तथा

evaṃ pragacchatā tena kṣutpipāsākulena ca | adūrādeva saṃdṛṣṭaṃ nīlaṃ drumakadaṃbakam | bhramamāṇairbakairhaṃsaiḥ sārasairmadgubhistathā

ครั้นเขาเดินทางต่อไปดังนั้น ถูกความหิวและความกระหายบีบคั้น ก็แลเห็นไม่ไกลนักเป็นพุ่มไม้ทึบสีครามเข้ม มีนกกระเรียน หงส์ นกสารถะ และนกมทคุ โผวนเวียนอยู่โดยรอบ

evaṃthus
evaṃ:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootevaṃ (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
pragacchatāby/with (him) going forth
pragacchatā:
Karta (Agent, participial)
TypeVerb
Rootpra√gam (गम् धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ-प्रत्यय, present active participle); तृतीया विभक्ति (Instrumental, 3rd), एकवचन; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (contextual)
tenaby him/with him
tena:
Sahakāraka (Instrument/Associate)
TypeNoun
Roottad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (Instrumental, 3rd), एकवचन
kṣut-pipāsā-ākulenadistressed by hunger and thirst
kṣut-pipāsā-ākulena:
Viśeṣaṇa (Qualifier of tena/pragacchatā)
TypeAdjective
Rootkṣut (क्षुत् प्रातिपदिक) + pipāsā (पिपासा प्रातिपदिक) + ākula (आकुल प्रातिपदिक)
Formसमास: क्षुत्+पिपासा (द्वन्द्व) + आकुल (तत्पुरुष-भाव); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (Instrumental, 3rd), एकवचन; विशेषण
caand
ca:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
adūrātfrom not far (away)
adūrāt:
Deśādhikaraṇa (Locative/Spatial adjunct)
TypeIndeclinable
Rootadūra (अदूर प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् प्रयोग; पञ्चमी-अर्थे अव्यय (ablatival adverb)
evaindeed/just
eva:
Nipāta (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis/indeed)
saṃdṛṣṭamwas seen
saṃdṛṣṭam:
Karma (Object; predicate participle)
TypeVerb
Rootsaṃ√dṛś (दृश् धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (seen)
nīlamblue/dark
nīlam:
Viśeṣaṇa (Qualifier of drumakadaṃbakam)
TypeAdjective
Rootnīla (नील प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative, 2nd), एकवचन; विशेषण
druma-kadaṃbakama clump/grove of trees
druma-kadaṃbakam:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootdruma (द्रुम प्रातिपदिक) + kadaṃbaka (कदंबक प्रातिपदिक)
Formसमास: द्रुमकदंबक (षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुष; ‘of trees’/‘among trees’ cluster); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative, 2nd), एकवचन
bhramamāṇaiḥwandering/roaming
bhramamāṇaiḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier of bakaiḥ/haṃsaiḥ etc.)
TypeVerb
Rootbhram (भ्रम् धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्-प्रत्यय, present middle participle); तृतीया विभक्ति (Instrumental, 3rd), बहुवचन; पुंलिङ्ग
bakaiḥby herons/cranes
bakaiḥ:
Sahakāraka (Accompaniment/Association)
TypeNoun
Rootbaka (बक प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (Instrumental, 3rd), बहुवचन
haṃsaiḥby swans
haṃsaiḥ:
Sahakāraka (Accompaniment/Association)
TypeNoun
Roothaṃsa (हंस प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (Instrumental, 3rd), बहुवचन
sārasaiḥby sarasa-cranes
sārasaiḥ:
Sahakāraka (Accompaniment/Association)
TypeNoun
Rootsārasa (सारस प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (Instrumental, 3rd), बहुवचन
madgubhiḥby waterfowl (madgu birds)
madgubhiḥ:
Sahakāraka (Accompaniment/Association)
TypeNoun
Rootmadgu (मद्गु प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (Instrumental, 3rd), बहुवचन
tathālikewise/also
tathā:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थ (adverb: likewise/also)

Sūta (narrative continuation implied)

Type: kshetra

Scene: A travel-worn king, parched and hungry, glimpses a deep indigo-green grove near a lake; above it circle cranes, swans, sārasa, and madgu birds, suggesting cool shade and sanctity ahead.

FAQs

The pilgrim’s hardship (hunger and thirst) heightens the sanctity of the refuge found in tīrtha landscapes marked by purity and life.

A lake-grove environment is being approached; the verse itself does not provide the tīrtha’s formal name.

No explicit rite is stated, but the lake-and-bird setting typically foreshadows snāna (sacred bathing) in the upcoming narrative.