Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

संस्थाप्याथ सुतं राज्ये बभूव वनगोचरः । सकलत्रो महाभागो वानप्रस्थाश्रमे रतः

saṃsthāpyātha sutaṃ rājye babhūva vanagocaraḥ | sakalatro mahābhāgo vānaprasthāśrame rataḥ

ครั้นแล้วเขาสถาปนาบุตรไว้ในราชอาณาจักร แล้วตนออกสู่ป่า; พร้อมภรรยา ผู้มีบุญยิ่งนั้นตั้งมั่นในอาศรมวานปรัสถะ

संस्थाप्यhaving installed/established
संस्थाप्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + स्था (धातु) → संस्थाप्य (कृदन्त, ल्यप्/क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (gerund/absolutive, ल्यप्); पूर्वक्रिया
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then/thereupon)
सुतम्son
सुतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
राज्येin the kingdom
राज्ये:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
बभूवbecame
बभूव:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
वनगोचरःone who moves in the forest
वनगोचरः:
Karta (Subject complement/कर्ता)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक) + गोचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (वने गोचरः)
सकलत्रःwith his wife
सकलत्रः:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (सह/सम्; उपसर्गार्थ) + कलत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि-समासः (सकलत्रः = ‘having a wife/with spouse’)
महाभागःvery fortunate/noble
महाभागः:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय-समासः (महान् भागः यस्य)
वानप्रस्थाश्रमेin the vānaprastha stage/āśrama
वानप्रस्थाश्रमे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवानप्रस्थ (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (वानप्रस्थानाम् आश्रमः)
रतःdevoted/engaged
रतः:
Karta (Predicate adjective/कर्ता)
TypeAdjective
Rootरम् (धातु) → रत (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्तः (past participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘आसक्तः/निरतः’

Sūta (deduced; Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narration style)

Type: kshetra

Scene: A king places the crown on his son; then the couple departs toward a forest hermitage with minimal belongings—kamandalu, deer-skin, staff—leaving palace behind.

V
Viśvāmitra

FAQs

Varnāśrama-dharma honors timely transition: securing social order, then turning toward austerity and inner life.

No named tīrtha appears in this verse; it describes the move to forest-dwelling within the Māhātmya storyline.

The practice indicated is adopting vānaprastha—forest-based discipline and simplified life—rather than a single rite.