Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 41

वसिष्ठ उवाच । होमधेनुरियं राजन्नस्माकं कामदोहिनी । अदेया गौर्महाराज सामान्यापि द्विजन्मनाम्

vasiṣṭha uvāca | homadhenuriyaṃ rājannasmākaṃ kāmadohinī | adeyā gaurmahārāja sāmānyāpi dvijanmanām

วสิษฐะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา โคนี้เป็นโฮมธนูของเรา เป็นผู้หลั่งให้สมปรารถนา ข้าแต่มหาราช โคไม่ควรถูกยกให้เป็นทาน แม้โคธรรมดาก็ไม่ควร ในกรณีของพราหมณ์”

वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvasiṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masculine, nominative singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (वच् धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd sg)
होमधेनुःthe sacrificial cow
होमधेनुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothoma (होम-प्रातिपदिक) + dhenu (धेनु-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—होमस्य धेनुः (sacrificial cow)
इयम्this
इयम्:
Apposition (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootidam (इदम्-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (feminine, nominative singular)
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootrājan (राजन्-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन, एकवचन (vocative singular)
अस्माकम्of us/our
अस्माकम्:
Shashthi-sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (अस्मद्-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, बहुवचन (genitive plural)
कामदोहिनीwish-fulfilling
कामदोहिनी:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkāma (काम-प्रातिपदिक) + dohinī (दुह् धातु से दोहिनी-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—कामान् दोग्धि इति (wish-fulfilling/milking desires)
अदेयाnot to be given
अदेया:
Predicate adjective (विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Roota-deya (देय-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-समासार्थः—देया न (not to be given)
गौःthe cow
गौः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgo (गो-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (feminine, nominative singular)
महाराजO great king
महाराज:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmahā (महा-प्रातिपदिक) + rājan (राजन्-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन, एकवचन; समासः—महान् राजा (O great king)
सामान्याeven ordinary
सामान्या:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsāmānya (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सामान्या’ = common/ordinary
अपिeven
अपि:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअपि (particle: even/also), अव्यय
द्विजन्मनाम्of the twice-born (brahmins)
द्विजन्मनाम्:
Shashthi-sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdvija (द्विज-प्रातिपदिक) + janman (जन्मन्-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; समासः—द्विजानां जन्म (born as twice-born) → द्विजन्मन्; ‘द्विजन्मनाम्’ = of the twice-born

Vasiṣṭha

Scene: Vasiṣṭha speaks firmly yet calmly: ‘This is our homadhenu, the wish-fulfilling cow; a cow is not to be given away for brāhmaṇas.’ The sage’s composure radiates authority; the king is checked by the force of dharma.

V
Vasiṣṭha
V
Viśvāmitra
H
homadhenu
D
dvija (brāhmaṇas)

FAQs

Objects dedicated to sacred rites (homa) are protected by dharma; spiritual function establishes moral boundaries.

No explicit tīrtha is named in this verse; the emphasis is on dharma within a tīrtha-mahātmya chapter.

Homa is referenced via “homadhenu,” indicating the cow’s consecrated role in sacrificial practice.