Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 14

मध्याह्नसमये प्राप्ते वृषस्थे च दिवाकरे । क्षुत्पिपासापरिश्रांतो विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः

madhyāhnasamaye prāpte vṛṣasthe ca divākare | kṣutpipāsāpariśrāṃto viśvāmitro dvijottamāḥ

ครั้นถึงเวลาเที่ยง และสุริยะผู้ส่องโลก (ทิวากร) สถิตในราศีพฤษภ วิศวามิตรผู้เหนื่อยล้าด้วยความหิวและกระหาย ก็อ่อนแรงลง โอ้ทวิชผู้ประเสริฐ

मध्याह्नसमयेat midday time
मध्याह्नसमये:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्याह्न (प्रातिपदिक) + समय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्; तत्पुरुषः (मध्याह्नस्य समयः)
प्राप्तेwhen (it) had arrived
प्राप्ते:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeVerb
Rootप्राप् (धातु)
Formभूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्; सति-सप्तमी (locative absolute)
वृषस्थेwhen (the sun) was in Taurus
वृषस्थे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवृष (प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्था)
Formपुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्; तत्पुरुषः (वृषे स्थितः = situated in Taurus)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपात
दिवाकरेin/when the sun
दिवाकरे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिवाकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम् (locative singular)
क्षुत्पिपासाhunger and thirst
क्षुत्पिपासा:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootक्षुत् (प्रातिपदिक) + पिपासा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (hunger and thirst)
परिश्रान्तःexhausted
परिश्रान्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपरि + श्रम् (धातु)
Formभूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम्
विश्वामित्रःViśvāmitra
विश्वामित्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; व्यक्तिनाम (proper noun)
द्विजोत्तमःbest of the twice-born
द्विजोत्तमः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः

Narrator (contextual Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in this verse)

Listener: dvijottama (addressed)

Scene: At blazing midday, the hunter-sage-king Viśvāmitra pauses, visibly parched and weary, the sun overhead; the forest seems still, heat shimmering.

V
Viśvāmitra
S
Sūrya (Sun)
V
Vṛṣa (Taurus)

FAQs

Even the mighty are bound by bodily needs; acknowledging limitation becomes the doorway to receiving dharmic support (āśrama hospitality).

Not specified in this verse; it provides temporal and narrative context within the Tīrthamāhātmya.

None; the verse notes time (midday) and the condition of hunger and thirst.