Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 30

तद्दृष्ट्वा चेष्टितं तस्या राज्यार्हं बहुभोगधृक् । ब्राह्मणार्हैः परित्यक्तं समाचारैश्च कृत्स्नशः

taddṛṣṭvā ceṣṭitaṃ tasyā rājyārhaṃ bahubhogadhṛk | brāhmaṇārhaiḥ parityaktaṃ samācāraiśca kṛtsnaśaḥ

ครั้นเห็นกิริยาของนาง—อันเหมาะแก่ความเป็นใหญ่และอุดมด้วยความเสพสุขมากมาย—เขาก็รู้ว่า นางได้ละทิ้งจารีตอันควรแก่พราหมณ์ และแบบแผนอันถูกต้องทั้งสิ้นแล้ว

तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘that’ (referring to what was seen)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Root√dṛś (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) = having seen
चेष्टितम्conduct/behavior
चेष्टितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Root√ceṣṭ (धातु) + चेष्टित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृत् (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘act/behavior’
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
राज्यर्हम्worthy of royalty
राज्यर्हम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootrājya (प्रातिपदिक) + arha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: ‘राज्यस्य अर्हम्’ (worthy of kingship); विशेषण ‘चेष्टितम्’
बहुभोगधृक्bringing many enjoyments
बहुभोगधृक्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootbahu (प्रातिपदिक) + bhoga (प्रातिपदिक) + dhṛk (कृदन्त-प्रातिपदिक; √dhṛ)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (विशेषण ‘चेष्टितम्’); उपपद-तत्पुरुष/कृदन्त: ‘बहून् भोगान् धरति’ (bearing many enjoyments)
ब्राह्मणार्हैःby Brahmin-worthy (people)
ब्राह्मणार्हैः:
Karana (Agent-instrument in passive/करण)
TypeNoun
Rootbrāhmaṇa (प्रातिपदिक) + arha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुष: ‘ब्राह्मणानाम् अर्हाः’ (fit for Brahmins / Brahmin-worthy persons)
परित्यक्तम्abandoned
परित्यक्तम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootpari-√tyaj (धातु) + त्यक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृत् (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive sense) qualifying ‘चेष्टितम्’
समाचारैःby proper customs
समाचारैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootsamācāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय)
कृत्स्नशःentirely
कृत्स्नशः:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootkṛtsna (प्रातिपदिक) + -śas (शस्)
Formअव्यय (शस्-प्रत्ययान्त क्रियाविशेषण) = wholly/in entirety

Narrator (not explicitly named in the excerpt)

Scene: A husband/observer watches the woman’s regal, pleasure-laden behavior and recognizes it as incompatible with brāhmaṇa-appropriate customs; the scene is contemplative, with moral tension rather than action.

FAQs

Dharma emphasizes integrity of conduct; abandoning one’s proper samācāra for indulgence is portrayed as a moral decline.

No tīrtha is mentioned in this verse.

None; it evaluates behavior against brāhmaṇa-appropriate norms and customs.