Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

अयं त इध्म आत्मेति जप्त्वाथ समिधं ततः । अग्निसोमेति मन्त्राभ्यां हुत्वा चाज्याहुती ततः

ayaṃ ta idhma ātmeti japtvātha samidhaṃ tataḥ | agnisometi mantrābhyāṃ hutvā cājyāhutī tataḥ

เขาพึมพำว่า “ฟืนนี้คืออาตมันของท่านเอง” แล้วถวายสมิดห์ลงไป จากนั้นด้วยมนต์คู่ “อัคนี–โสมะ…” จึงบูชาเนยใสหยดลงในกองไฟ

अयम्this (one)
अयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; सर्वनाम
तेto you
ते:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (4th case), एकवचन; सर्वनाम (दत्त/सम्प्रदानार्थे)
इध्मfuel-stick (kindling)
इध्म:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइध्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; (मन्त्रपद-उद्धरण)
आत्माself
आत्मा:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; (मन्त्रपद-उद्धरण)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/इत्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
जप्त्वाhaving recited
जप्त्वा:
Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootजप् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वक्रिया
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then)
समिधम्a fuel-stick
समिधम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसमिध् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन
ततःthereafter
ततः:
Sambandha (Sequence marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formतद्-प्रभव-अव्यय; क्रम/अपादानार्थे (thereupon/then)
अग्निसोमAgni and Soma
अग्निसोम:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक) + सोम (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्वसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; (मन्त्रपद-उद्धरण)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/इत्यर्थक-अव्यय
मन्त्राभ्याम्with two mantras
मन्त्राभ्याम्:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), द्विवचन
हुत्वाhaving offered (into fire)
हुत्वा:
Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootहु (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वक्रिया
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
आज्याहुतीghee-offering
आज्याहुती:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआज्य (प्रातिपदिक) + आहुति (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (आज्यस्य आहुति:); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन
ततःthereafter
ततः:
Sambandha (Sequence marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमार्थक-अव्यय (then/thereafter)

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Scene: A dvija performs a homa: he lifts consecrated kindling, places it into a bright altar-fire, then pours ghee in measured streams while chanting Agni–Soma mantras; the fire responds with steady golden flames.

A
Agni
S
Soma

FAQs

Offering becomes intimate worship when the devotee recognizes the rite as communion—fuel and ghee are given as if to the deity’s own being.

This verse is a ritual instruction within Nāgarakhaṇḍa’s tīrtha-māhātmya; the tīrtha is not named in this excerpt.

Recite the ‘idham ātmā te’ style formula while offering kindling, then perform ājya-āhutis with the paired “Agni-Soma” mantras.