Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

इर्ष्याधर्मं समास्थाय परमं द्विजसत्तमाः । एक एव कृतस्तेन द्वारपालो नपुंसकः

irṣyādharmaṃ samāsthāya paramaṃ dvijasattamāḥ | eka eva kṛtastena dvārapālo napuṃsakaḥ

โอ้ผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชะ เมื่อยึดอธรรมอันเกิดจากความริษยา เขาจึงแต่งตั้งผู้เฝ้าประตูเพียงคนเดียว—ขันที

इर्ष्याधर्मम्the practice/way of jealousy
इर्ष्याधर्मम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइर्ष्या-धर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (इर्ष्यायाः धर्मः)
समास्थायhaving adopted
समास्थाय:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-आ-स्था (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having adopted/resorted to’
परमम्extreme, highest
परमम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying इर्ष्याधर्मम्)
द्विजसत्तमाःO best of Brahmins (best among the twice-born)
द्विजसत्तमाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज-सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन; षष्ठी/कर्मधारय-समासार्थः ‘द्विजानां सत्तमाः’
एकःone
एकः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
एवonly, indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
कृतःwas made/appointed
कृतः:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि ‘was made/appointed’
तेनby him
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
द्वारपालःdoor-keeper
द्वारपालः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वार-पाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्वारस्य पालः)
नपुंसकःa eunuch
नपुंसकः:
Samānādhikaraṇa (समानााधिकरण/प्रेडिकेट)
TypeNoun
Rootनपुंसक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; जातिवाचक

Unknown (narrative voice within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya; traditionally Sūta narrating to sages)

Listener: dvijasattamāḥ (addressed audience)

Scene: A guarded gate with a lone eunuch gatekeeper holding a staff; the master gives secretive instructions; atmosphere of suspicion and enclosure.

FAQs

Jealousy (irṣyā) pushes a person into extreme adharma, leading to mistrust, control, and harmful restrictions.

Not explicitly stated in this verse; it functions as narrative groundwork within the Tīrthamāhātmya.

None; the verse describes conduct and its moral tone.