Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

सूत उवाच । अर्जुनेनैष विप्रेन्द्राः क्षेत्रेऽत्रैव प्रतिष्ठितः । शयने बोधने चैव प्रातरुत्थाय मानवः

sūta uvāca | arjunenaiṣa viprendrāḥ kṣetre'traiva pratiṣṭhitaḥ | śayane bodhane caiva prātarutthāya mānavaḥ

สุทากล่าวว่า: “โอ้พราหมณ์ผู้ประเสริฐทั้งหลาย พระจักรปาณีองค์นี้ อรชุนได้อัญเชิญประดิษฐานไว้ในเขตศักดิ์สิทธิ์นี้เอง ในยามเอนกายและยามตื่น และเมื่อยามรุ่งอรุณลุกขึ้นแล้ว มนุษย์พึงเฝ้าดูพระองค์”

सूतःSūta
सूतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
अर्जुनेनby Arjuna
अर्जुनेन:
Karana/Agent (Doer in passive/करण)
TypeNoun
Rootअर्जुन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
एषःthis (one)
एषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विप्रेन्द्राःO best of Brahmins
विप्रेन्द्राः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, बहुवचन
क्षेत्रेin the sacred field/place
क्षेत्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (locative adverb)
एवindeed/only
एव:
Avyaya (Emphasis/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (particle of emphasis)
प्रतिष्ठितःhas been स्थापित/established
प्रतिष्ठितः:
Kriya (State/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
शयनेat bedtime/while lying down
शयने:
Adhikarana (Occasion/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; काल/अवसरवाचक (occasion)
बोधनेat waking
बोधने:
Adhikarana (Occasion/अधिकरण)
TypeNoun
Rootबोधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अवसरवाचक
and
:
Avyaya (Connector/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय-बोधक
एवindeed
एव:
Avyaya (Emphasis/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण
प्रातःin the morning
प्रातः:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्रातः (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक (temporal adverb)
उत्थायhaving risen
उत्थाय:
Kriya (Prior action/क्रिया)
TypeVerb
Rootउत्-स्था (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया (prior action)
मानवःa man/person
मानवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Sūta

Tirtha: Cakrapāṇi (installed in the kṣetra)

Type: kshetra

Listener: Ṛṣis (viprendra/dvijottama addressed collectively)

Scene: Sūta explains to the sages that Arjuna installed Cakrapāṇi in the kṣetra; a visual of Arjuna performing pratiṣṭhā with priests, while devotees approach at dusk and dawn for darśana.

S
Sūta
A
Arjuna
C
Cakrapāṇi

FAQs

Devotion is strengthened by regular rhythm—remembering the Lord at waking, sleeping, and dawn.

The kṣetra (sacred region) of Adhyāya 152 where Arjuna established the Cakrapāṇi deity.

Darśana at three daily junctures: bedtime (śayana), awakening (bodhana), and rising at dawn (prātaḥ-utthāya).