Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 58

व्यास उवाच । सुपुण्यैर्लभ्यते कृच्छ्रान्मानुष्यं भुवि दुर्लभम् । तस्मिंल्लब्धे न किं लब्धं यदि स्याद्गृहधर्मवित्

vyāsa uvāca | supuṇyairlabhyate kṛcchrānmānuṣyaṃ bhuvi durlabham | tasmiṃllabdhe na kiṃ labdhaṃ yadi syādgṛhadharmavit

พระวยาสตรัสว่า: ด้วยบุญอันยิ่งใหญ่และด้วยความยากลำบาก จึงได้กำเนิดเป็นมนุษย์บนแผ่นดินซึ่งหาได้ยาก ครั้นได้มาแล้ว หากผู้ใดรู้แจ้งธรรมแห่งคฤหัสถ์ ก็ยังมีสิ่งใดเล่าที่ไม่บรรลุได้

व्यासःVyāsa
व्यासः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootव्यास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
सु-पुण्यैःby great merits
सु-पुण्यैः:
Karana (Instrument/Means)
TypeNoun
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + पुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; कर्मधारयः (सु + पुण्य)
लभ्यतेis obtained
लभ्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√लभ् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोगः (Passive), आत्मनेपद
कृच्छ्रात्with difficulty; hardly
कृच्छ्रात्:
Kriya-visheshana / Hetu (Adverbial/Cause)
TypeNoun
Rootकृच्छ्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; अव्ययीभावार्थे 'कठिनतया'
मानुष्यम्human birth; humanity
मानुष्यम्:
Karma / Karta (Object/Subject depending on construal)
TypeNoun
Rootमानुष्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
भुविon earth
भुवि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
दुर्लभम्rare; hard to obtain
दुर्लभम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootदुर्लभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण (मानुष्यम्)
तस्मिन्in that (case); when that
तस्मिन्:
Adhikarana (Context/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम
लब्धेwhen obtained
लब्धे:
Adhikarana (Locative absolute)
TypeVerb
Root√लभ् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation particle)
किम्what?
किम्:
Karma / Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; प्रश्नार्थक सर्वनाम
लब्धम्obtained
लब्धम्:
Predicate (विधेय)
TypeVerb
Root√लभ् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; 'obtained'
यदिif
यदि:
Condition marker (शर्त)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्तार्थक अव्यय (conditional particle)
स्यात्should be; were
स्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
गृह-धर्म-वित्knower of householder-dharma
गृह-धर्म-वित्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक) + विद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (गृहधर्मं वेत्ति इति)

Vyāsa

Scene: Vyāsa proclaims the rarity of human birth: a symbolic wheel of births (animals, birds, beings) surrounds a central human figure receiving a scripture and a water-pot for rites; a path leads toward a tīrtha/temple, indicating purposeful use of life.

V
Vyāsa

FAQs

Human birth is rare and should be made fruitful through dharma—here, especially the disciplined householder path.

No particular sacred site is named in the shloka.

No specific ritual is listed; the prescription is broad—live as a gṛhastha who knows and follows dharma.