Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

देववैद्यौ तथा पूज्यौ द्वादश्यां व्याधिसंक्षयम् । ये वांछन्ति सदा मर्त्या नीरुजा सम्भवंति ते

devavaidyau tathā pūjyau dvādaśyāṃ vyādhisaṃkṣayam | ye vāṃchanti sadā martyā nīrujā sambhavaṃti te

ฉันนั้น ในวันจันทรคติที่สิบสอง พึงบูชาทั้งสองแพทย์ทิพย์ เพื่อความสิ้นไปแห่งโรคภัย; มนุษย์ผู้ปรารถนาเช่นนี้เนืองนิตย์ ย่อมเป็นผู้ปราศจากโรค

देववैद्यौthe divine physicians (the Aśvins)
देववैद्यौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + वैद्य (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (देवः इव वैद्यौ/देवसम्बन्धिनौ वैद्यौ); पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), द्विवचन
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थ (adverb: likewise/also)
पूज्यौworthy of worship
पूज्यौ:
Vidhaya (Predicate adjective/विधेय)
TypeAdjective
Rootपूज् (धातु) + य (कृत् प्रत्यय; पूज्य)
Formकृदन्त (यत्/य-प्रत्यय), विशेषण; पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), द्विवचन; विधेय-विशेषण
द्वादश्याम्on the twelfth (lunar day)
द्वादश्याम्:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वादशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; काल/तिथि-निर्देशे
व्याधि-संक्षयम्destruction of disease
व्याधि-संक्षयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootव्याधि (प्रातिपदिक) + संक्षय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (व्याधीनां संक्षयः); पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन
येwho
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन; सम्बन्धसूचक
वाञ्छन्तिdesire
वाञ्छन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवाञ्छ् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
सदाalways
सदा:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (adverb: always)
मर्त्याःmortals
मर्त्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन
नीरुजाःfree from illness
नीरुजाः:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिः (उपसर्ग/अव्यय) + रुज (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (निः + रुज = नीरुज); विशेषण; पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन; मर्त्याः इति विशेष्यस्य विशेषणम्
सम्भवन्तिbecome, come to be
सम्भवन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + भू (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
तेthey, those
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन; निर्देश/अन्वय (correlative: those)

Sūta (deduced from immediate narrative frame in Tīrthamāhātmya)

Tirtha: Amareśvarakuṇḍa (within Hāṭakeśvarakṣetra)

Type: kund

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages

Scene: At a shrine near the pond, two radiant youthful deities (the Aśvins) appear with medicinal herbs and golden vessels; devotees offer flowers and lamps on dvādaśī, seeking relief from disease.

D
Deva-vaidyau (Aśvinīkumāras)
D
Dvādaśī
V
Vyādhi

FAQs

Purāṇic dharma integrates devotion and sacred time with well-being, presenting divine grace as a means to lessen suffering.

This instruction appears within the Hāṭakeśvara-kṣetra / Amareśvara-kuṇḍa Māhātmya context of Nāgarakhaṇḍa.

Worship of the two divine physicians (Aśvinīkumāras) on Dvādaśī for the reduction and destruction of disease.