Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 117

याभिः संजनितः शेषः कूर्मश्च तदनंतरम् । याभ्यां संधार्यते पृथ्वी यस्यां विश्वं प्रतिष्ठितम्

yābhiḥ saṃjanitaḥ śeṣaḥ kūrmaśca tadanaṃtaram | yābhyāṃ saṃdhāryate pṛthvī yasyāṃ viśvaṃ pratiṣṭhitam

“ด้วยพระนางนั้นเอง ศेषะจึงบังเกิด และต่อมาคือกูรมะ; ด้วยพระนางนั้นแผ่นดินจึงทรงอยู่—บนพระนางนี้เองจักรวาลทั้งมวลตั้งมั่น”

याभिःby whom
याभिः:
Karaṇa (Instrument/agent)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया विभक्ति, बहुवचन (Instrumental plural: by whom/with whom)
संजनितःproduced/begotten
संजनितः:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसम् + जन् (धातु) + णिच् (प्रेरण) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (causative PPP: caused to be born/produced); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘शेषः’ इत्यस्य विशेषणम्
शेषःŚeṣa (Ananta)
शेषः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन
कूर्मःKūrma (tortoise)
कूर्मः:
Karta (Subject, coordinated)
TypeNoun
Rootकूर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन
and
:
Samuccaya (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction: and)
तत्then
तत्:
Kāla/Sequence (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोग; तत्-शब्दः क्रियाविशेषणरूपे (then/thereupon)
अनन्तरम्immediately after
अनन्तरम्:
Kāla (Temporal sequence)
TypeIndeclinable
Rootअनन्तर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण; क्रमवाचक (immediately after)
याभ्याम्by which two
याभ्याम्:
Karaṇa (Instrument/agent)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया विभक्ति, द्विवचन (Instrumental dual: by which two)
संधार्यतेis sustained
संधार्यते:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Rootसम् + धृ (धातु)
Formलट् लकार; कर्मणि प्रयोग (Passive); आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
पृथ्वीthe earth
पृथ्वी:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)
यस्याम्in which
यस्याम्:
Adhikaraṇa (Location)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Locative singular: in whom/which)
विश्वम्universe
विश्वम्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन
प्रतिष्ठितम्established/resting
प्रतिष्ठितम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रति + स्था (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘विश्वम्’ इत्यस्य विशेषणम् (established/resting)

Yoginīs

Type: kshetra

Scene: A visionary tableau: Śeṣa and Kūrma appear as cosmic supports, yet behind them shines the feminine śakti as the ultimate source; the earth rests secure, and the universe is shown as established upon her.

Ś
Śeṣa
K
Kūrma
P
Pṛthvī

FAQs

The text grounds cosmic stability in Śakti: even mythic supports like Śeṣa and Kūrma are presented as arising through the feminine principle.

The verse is theological rather than geographical; it fits the pīṭha/Yoginī teaching context within the chapter.

None; it provides cosmological reasoning to support a dharmic teaching.