Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18

ते ते भावाः प्रयोक्तव्याः कथास्तास्ता मनोहराः । वर्धयंती तथा चित्ते तस्य कामं निरर्गलम्

te te bhāvāḥ prayoktavyāḥ kathāstāstā manoharāḥ | vardhayaṃtī tathā citte tasya kāmaṃ nirargalam

จงใช้กิริยาอาการและอารมณ์เหล่านั้น และถ้อยคำสนทนาอันชวนใจเหล่านั้น เพื่อให้ในจิตของเขา กามะคือความใคร่ปรารถนาเพิ่มพูนอย่างไร้เครื่องกั้น

तेthose (various)
ते:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; पुनरुक्तिः (ते ते = those various); English: nominative plural demonstrative
तेthose
ते:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपूर्ववत्; पुनरुक्त-प्रयोगः; English: repeated demonstrative
भावाःexpressions; moods
भावाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; English: nominative plural
प्रयोक्तव्याःare to be used
प्रयोक्तव्याः:
Kriya (Obligation predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + युज् (धातु) (कृदन्त: तव्यत्)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त विध्यर्थक कृदन्तः (कर्तव्यता), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; English: gerundive ‘should be employed’
कथाःstories; talks
कथाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकथा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; English: nominative plural
ताःthose
ताः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; English: nominative plural
ताःthose (various)
ताः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपूर्ववत्; पुनरुक्तिः (तास्ताः = various); English: repeated demonstrative
मनोहराःcharming
मनोहराः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमनोहर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; (कथाः इत्यस्य विशेषणम्); English: nominative plural feminine adjective
वर्धयन्तीincreasing
वर्धयन्ती:
Karta (Agent participle/कर्ता)
TypeVerb
Rootवर्ध् (धातु) (कृदन्त: शतृ)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तः, स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तरि—‘increasing’; (रंभा-कर्तृका); English: present active participle, feminine nominative singular
तथाthus; in that way
तथा:
Visheshana (Adverbial/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार/समुच्चयार्थक-अव्ययम्; English: adverb ‘thus/so’
चित्तेin the mind
चित्ते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; English: locative singular
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; English: genitive singular
कामम्desire; lust
कामम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; English: accusative singular
निरर्गलम्unrestrained
निरर्गलम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर् + अर्गल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; (कामम् इत्यस्य विशेषणम्); समासः—तत्पुरुषः (निर्-अर्गल = without a bolt/restraint); English: accusative singular neuter adjective

Devas (instruction to Rambhā)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Scene: Rambhā prepares a repertoire of alluring expressions and captivating stories; she approaches the hermitage with graceful posture, while the sage sits in meditation—an impending clash of śṛṅgāra and tapas.

R
Rambhā (implied)
J
Jābāli (implied)

FAQs

Desire arises through subtle mental impressions; guarding the mind is central to protecting brahmacarya and tapas.

The narrative remains set at Hāṭakeśvara-kṣetra, where such tests are depicted against a tapasvin.

None; the verse describes psychological tactics of temptation rather than a devotional rite.