Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

कृष्ण पक्षे चतुर्दश्यां चैत्रमासे द्विजोत्तमाः । न तदा लक्षितस्तेन गच्छमानो यदृच्छया

kṛṣṇa pakṣe caturdaśyāṃ caitramāse dvijottamāḥ | na tadā lakṣitastena gacchamāno yadṛcchayā

โอ้ท่านผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชะ ในวันจตุรทศีแห่งกฤษณปักษ์ เดือนไจตรา สัตว์นั้นพเนจรไปโดยบังเอิญ และในเวลานั้นเขามิได้สังเกตเห็น

कृष्णपक्षेin the dark fortnight
कृष्णपक्षे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृष्ण-पक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (कृष्णः पक्षः)
चतुर्दश्याम्on the fourteenth lunar day
चतुर्दश्याम्:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचतुर्दशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
चैत्रमासेin the month of Caitra
चैत्रमासे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचैत्र-मास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (चैत्रस्य मासः)
द्विजोत्तमाःO best of the twice-born
द्विजोत्तमाः:
Sambodhana/Address (Vocative sense/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज-उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (द्विजेषु उत्तमाः)
not
:
Kriya-Nishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
तदाthen
तदा:
Kriya-Visheshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then/at that time)
लक्षितःwas noticed/seen
लक्षितः:
Kriya (Passive action/क्रिया)
TypeVerb
Rootलक्ष् (धातु) → लक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि भावः—‘was noticed’
तेनby him
तेन:
Karta (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (कर्ता—कर्मणि), एकवचन
गच्छमानःgoing
गच्छमानः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गच्छत्/गच्छमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्/आत्मनेपदी), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘going’
यदृच्छयाby chance
यदृच्छया:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootयदृच्छा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/हेतु), एकवचन; ‘अकस्मात्’ अर्थे

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced; vocative dvijottamāḥ suggests sages as listeners)

Listener: Dvijottamāḥ (explicitly addressed)

Scene: Nightfall in the forest under a waning moon; the straying animal moves quietly; the cowherd remains unaware; the sky suggests caturdaśī—thin moon, deep blue-black; a faint sacred glow ahead.

C
Caitra
K
Kṛṣṇa-pakṣa
C
Caturdaśī

FAQs

Purāṇas often mark events by sacred time (tithi and month), implying that karma and grace unfold within cosmic order.

Not named in this verse; it provides calendrical setting within the broader tīrtha-māhātmya.

No direct rite is prescribed here; only the tithi (Caitra kṛṣṇa caturdaśī) is stated.