Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 59

ततः प्रोचुः सुदुःखार्ताः किमिदं कुसुमायुध । निरुत्साहः समुत्पन्नः कुष्ठव्याधिसमाकुलः

tataḥ procuḥ suduḥkhārtāḥ kimidaṃ kusumāyudha | nirutsāhaḥ samutpannaḥ kuṣṭhavyādhisamākulaḥ

แล้วพวกเขาผู้ทุกข์ระทมยิ่งนักกล่าวว่า “โอ้ กุสุมายุธะ นี่คืออะไร? กำลังใจและพลังของท่านเสื่อมสิ้น และท่านถูกรุมเร้าด้วยโรคเรื้อน”

ततःthen
ततः:
Sambandha (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) — 'then'
प्रोचुःthey said
प्रोचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम
सुदुःखार्ताःgreatly distressed
सुदुःखार्ताः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/उपपद) + दुःख (प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सुदुःखेन आर्ताः), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तृविशेषण
किम्what?
किम्:
Karma (Predicate/प्रश्न-वस्तु)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
इदम्this
इदम्:
Karma (Predicate/प्रश्न-वस्तु)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'this'
कुसुमायुधO Kusumāyudha (Kāma)
कुसुमायुध:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकुसुमायुध (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (कुसुमं आयुधं यस्य)
निरुत्साहःlack of enthusiasm; dejection
निरुत्साहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिरुत्साह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक
समुत्पन्नःhas arisen
समुत्पन्नः:
Karta (Subject-complement/कर्तृविधेय)
TypeAdjective
Rootसम् + उत् + पद् (धातु) → उत्पन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निरुत्साहः इति विशेषण/विधेय
कुष्ठव्याधिसमाकुलःoverwhelmed by leprosy-disease
कुष्ठव्याधिसमाकुलः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootकुष्ठ (प्रातिपदिक) + व्याधि (प्रातिपदिक) + समाकुल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कुष्ठव्याधिभिः समाकुलः), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निरुत्साहः/सः इत्यादेः विशेषण

Attendants/observers in the narrative (plural ‘they said’; exact identity not explicit in the snippet)

Tirtha: Kāmeśvarapura-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Scene: A circle of companions, faces drawn with sorrow, address Kāma: they point to his weakened posture and visible marks of leprosy, asking what has happened; the sacred town’s shrine looms behind.

K
Kusumāyudha (Kāma)
K
Kuṣṭha (leprosy)

FAQs

Suffering and bodily affliction in Purāṇas often signal karmic consequence and become the doorway to tīrtha-upāsanā (devotional practice at a sacred site).

The scene continues in Kāmeśvarapura, leading into the praise of a specific sacred water-reservoir (kuṇḍa/jalāśaya).

No direct prescription here; the verse introduces the condition (kuṣṭha) that will be addressed by worship and bathing later.