Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 90

मुनीनां प्रवरः श्रेष्ठः संजातश्च ततः परम् । अद्यापि तिष्ठते मूर्तः स तत्रस्थो मुनीश्वरः

munīnāṃ pravaraḥ śreṣṭhaḥ saṃjātaśca tataḥ param | adyāpi tiṣṭhate mūrtaḥ sa tatrastho munīśvaraḥ

ต่อมามีฤๅษีผู้ประเสริฐยิ่ง อันเป็นยอดแห่งมุนีทั้งหลายบังเกิดขึ้น และแม้กาลบัดนี้ พระมุนีศวรนั้นยังสถิตอยู่ ณ ที่นั้นในรูปกาย

मुनीनाम्of sages
मुनीनाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
प्रवरःthe foremost
प्रवरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
श्रेष्ठःexcellent; best
श्रेष्ठः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
संजातःarose; was born
संजातः:
Predicate (विधेय)
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
Formकृदन्तः—क्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘has arisen/was born’
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
ततःthereafter; from that
ततः:
Source/Sequence (अपादान/क्रम)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअपादान/क्रमवाचक-अव्यय (ablatival adverb)
परम्further; thereafter
परम्:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative) एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative)
अद्यtoday; now
अद्य:
Adhikarana-Time (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
अपिeven; still
अपि:
Emphasis (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
तिष्ठतेstands; remains
तिष्ठते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√स्था (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
मूर्तःembodied; in visible form
मूर्तः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्रस्थःdwelling there
तत्रस्थः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतत्र (अव्यय) + स्थ (कृदन्त; √स्था धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अव्यय-तत्पुरुषः—‘तत्र स्थितः’
मुनीश्वरःlord of sages
मुनीश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘मुनीनां ईश्वरः’

Narratorial voice (contextual Purāṇic narration; likely Sūta in Tīrthamāhātmya flow)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (with Mukhāra Tīrtha in chapter frame)

Type: kshetra

Scene: A luminous sage-figure (munīśvara) subtly manifest near the tīrtha, as if timeless—pilgrims at a distance with folded hands; the landscape suggests a sanctified grove and waterbody.

FAQs

A tīrtha is not merely water or land; it is sanctified by realized beings whose presence continues to bless devotees.

The verse sits in the Mukhāra-tīrtha / Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya context within Nāgarakhaṇḍa.

No direct rite is prescribed here; the emphasis is on the continuing sacred presence of the munīśvara at the site.