Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 81

ममर्दुस्तस्य तद्गात्रं समाधिस्थं चिरं द्विजाः । ततः स चेतनां लब्धा आलोक्य च मुहुर्मुहुः । प्रोवाच विस्मयाविष्टस्तान्मुनीन्प्रकृतानिति

mamardustasya tadgātraṃ samādhisthaṃ ciraṃ dvijāḥ | tataḥ sa cetanāṃ labdhā ālokya ca muhurmuhuḥ | provāca vismayāviṣṭastānmunīnprakṛtāniti

พราหมณ์ทั้งหลายได้คลึงนวดกายของเขา แม้เขาจะดำรงอยู่ในสมาธิมาช้านาน ครั้นแล้วเมื่อได้สติ เขาก็มองซ้ำแล้วซ้ำเล่า และด้วยความพิศวงจึงกล่าวแก่เหล่ามุนีผู้ดูประหนึ่งอยู่ในสภาพปกติ

ममर्दुःthey rubbed/massaged
ममर्दुः:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमृद् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे; षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
तद्गात्रम्his body/limbs
तद्गात्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम) + गात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘तस्य गात्रम्’
समाधिस्थम्being in samādhi
समाधिस्थम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootसमाधि + स्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे; द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘समाधौ स्थितम्’ (locative-tatpurusha)
चिरम्for a long time
चिरम्:
Kriya-viseshana (Temporal adverb/कालवाचक)
TypeIndeclinable
Rootचिरम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; कालवाचक (for a long time)
द्विजाःthe Brahmins
द्विजाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे; प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन
ततःthen
ततः:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम (then)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
चेतनाम्consciousness
चेतनाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचेतना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
लब्ध्वाhaving regained
लब्ध्वा:
Kriya-viseshana (Adverbial to main action/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootलभ् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); पूर्वक्रिया (having obtained)
आलोक्यhaving looked
आलोक्य:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootआ+लोक् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); पूर्वक्रिया (having looked)
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
मुहुःagain and again
मुहुः:
Kriya-viseshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्त्यर्थ (repeatedly)
मुहुःagain and again
मुहुः:
Kriya-viseshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्त्यर्थ (repeatedly)
प्रोवाचhe said/spoke
प्रोवाच:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+वच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
विस्मयाविष्टःovercome with astonishment
विस्मयाविष्टः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootविस्मय + आविष्ट (प्रातिपदिक; आ+विश्)
Formपुंलिङ्गे; प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); ‘विस्मयेन आविष्टः’
तान्to those
तान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे; द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन
मुनीन्sages
मुनीन्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे; द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन
प्रकृतान्in their normal state
प्रकृतान्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे; द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषणम् (qualifying ‘munīn’)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotative marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणचिह्न (quotative)

Narrative (Sūta’s narration, contextually)

Type: kshetra

Listener: Audience within tīrtha-mahātmya frame (implied)

Scene: Sages massage the limbs of a long-immobile meditator; he opens his eyes, looks around repeatedly, astonished, and begins to speak to them.

D
dvijāḥ
M
muni
S
samādhi

FAQs

Austerity and inner absorption can transcend ordinary time, yet dharmic companions guide the ascetic back to purposeful life.

The episode belongs to the Māhātmya that establishes the renown of Mukhārā Tīrtha in this chapter.

No vow is stated here; it describes service to an ascetic—massaging and restoring him from prolonged absorption.