Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

अथापश्यत्स वृद्धां स्त्रीं स्तोकसस्यसमन्विताम् । गच्छमानां तथा तेन श्रमेण महतान्विताम् । ततस्तत्सस्यमादाय वस्त्राणि च स निर्दयः । जगाम स्वगृहं हृष्टः पितृभ्यां च न्यवेदयत्

athāpaśyatsa vṛddhāṃ strīṃ stokasasyasamanvitām | gacchamānāṃ tathā tena śrameṇa mahatānvitām | tatastatsasyamādāya vastrāṇi ca sa nirdayaḥ | jagāma svagṛhaṃ hṛṣṭaḥ pitṛbhyāṃ ca nyavedayat

ครั้นแล้วเขาเห็นหญิงชราคนหนึ่ง แบกธัญพืชเพียงเล็กน้อย เดินไปด้วยความอ่อนล้าอย่างยิ่ง เขาผู้ไร้เมตตาจึงฉวยเอาธัญพืชนั้นและผ้านุ่งห่มของนาง แล้วกลับเรือนตนด้วยความยินดี และบอกแก่บิดามารดา

अथthen
अथ:
Adhikarana (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय — अनन्तर/आरम्भसूचक (then/now)
अपश्यत्saw
अपश्यत्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलङ्-लकार (अनद्यतनभूत/imperf.), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन — ‘saw’
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘he’
वृद्धाम्aged
वृद्धाम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootवृद्ध (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — विशेषण (old/aged)
स्त्रियम्woman
स्त्रियम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — कर्म (woman)
स्तोकसस्यसमन्विताम्having a little grain
स्तोकसस्यसमन्विताम्:
Karma-samānādhikaraṇa (Object complement)
TypeAdjective
Rootस्तोक + सस्य + समन्वित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास (स्तोकं सस्यं यस्याः/स्तोकसस्येन समन्विता), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — ‘endowed with a little grain’
गच्छमानाम्going
गच्छमानाम्:
Karma-samānādhikaraṇa (Object complement)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — ‘going’
तथाalso/thus
तथा:
Sambandha (Manner)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय — प्रकारवाचक (thus/also)
तेनby that
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया, एकवचन — ‘by that/with that’ (refers to her)
श्रमेनwith fatigue
श्रमेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन — करण/हेतु (with exertion)
महताgreat
महता:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया, एकवचन — विशेषण (great)
अन्विताम्endowed (with)
अन्विताम्:
Karma-samānādhikaraṇa (Object complement)
TypeAdjective
Rootअन्वि (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — ‘endowed/possessed’
ततःthen
ततः:
Adhikarana (Context/काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय — तदनन्तरम्
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — विशेषण (that)
सस्यम्grain
सस्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — कर्म (grain/crop)
आदायhaving taken
आदाय:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ + दा (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभावकृदन्त (gerund), ‘having taken’
वस्त्राणिclothes
वस्त्राणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन — कर्म (clothes)
and
:
Sambandha (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (समुच्चय-अव्यय)
Formअव्यय — समुच्चय
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘he’
निर्दयःmerciless
निर्दयः:
Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement)
TypeAdjective
Rootनिर्दय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — विशेषण (merciless)
जगामwent
जगाम:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन — ‘went’
स्वगृहम्to his own house
स्वगृहम्:
Gati-karma (Destination)
TypeNoun
Rootस्व + गृह (प्रातिपदिके)
Formतत्पुरुष-समास (स्वस्य गृहं), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — गन्तव्य (to his own house)
हृष्टःdelighted
हृष्टः:
Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement)
TypeAdjective
Rootहृष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘delighted’
पितृभ्याम्to (his) two parents
पितृभ्याम्:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th)/पञ्चमी (5th), द्विवचन — सम्प्रदान (to the two parents)
and
:
Sambandha (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (समुच्चय-अव्यय)
Formअव्यय — समुच्चय
न्यवेदयत्informed
न्यवेदयत्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + वेद् (धातु)
Formलङ्-लकार (भूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन — ‘informed/told’

Narrator (specific speaker not stated in the provided excerpt)

Scene: On a dusty path, an elderly woman stooped under a small sack of grain; Lohajaṅgha seizes the sack and her garments; her hands reach out in shock; he turns away with grim resolve that shifts into misguided relief as he heads home.

FAQs

Need does not sanctify cruelty: taking from the helpless is adharma and becomes the seed of further downfall until corrected by holy association.

No tīrtha is named in this verse; it is part of the moral narrative that later connects to pilgrimage and sages.

None; the verse depicts wrongdoing (theft) rather than a rite.