Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 30

वामेन मातृकं पक्षं दक्षिणेनाथ पैतृकम् । उभाभ्यामथ चात्मानं कराभ्यां मद्वचो यथा

vāmena mātṛkaṃ pakṣaṃ dakṣiṇenātha paitṛkam | ubhābhyāmatha cātmānaṃ karābhyāṃ madvaco yathā

ด้วยมือซ้ายพึงชำระฝ่ายมารดา และด้วยมือขวาพึงชำระฝ่ายบิดา; แล้วด้วยมือทั้งสองพึงชำระตนเอง—ตามที่เราตรัสสอนไว้

वामेनwith the left (hand)
वामेन:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeAdjective
Rootवाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; (implicit ‘करेण’)
मातृकम्maternal
मातृकम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootमातृक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषणं ‘पक्षम्’
पक्षम्side; part
पक्षम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
दक्षिणेनwith the right (hand)
दक्षिणेन:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; (implicit ‘करेण’)
अथthen; next
अथ:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय, अनन्तरार्थक/प्रस्तावक (then/now)
पैतृकम्paternal
पैतृकम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootपैतृक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषणं ‘पक्षम्’ (understood)
उभाभ्याम्with both
उभाभ्याम्:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeAdjective
Rootउभ (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), द्विवचन; ‘उभाभ्याम्’ = with both (hands)
अथthen
अथ:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय, क्रमवाचक (then)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक (conjunction)
आत्मानम्oneself
आत्मानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
कराभ्याम्with (two) hands
कराभ्याम्:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeNoun
Rootकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), द्विवचन
मद्वचःmy word/command
मद्वचः:
Sambandha (Reference/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमद्-वचस् (प्रातिपदिक; मद् + वचस्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; ‘मम वचः’
यथाas; according to
यथा:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय, उपमान/प्रकारवाचक (as; according to)

Śiva (Tripurātaka/Virūpākṣa), continuing instruction

Tirtha: Virūpākṣa-kunda

Type: kund

Listener: Devendra (Indra)

Scene: A devotee performs a precise water-gesture: left hand touching the left side (maternal), right hand touching the right side (paternal), then both hands to the heart/head to sanctify the self, following Śiva’s instruction.

Ś
Śiva
M
Maternal line (mātṛka)
P
Paternal line (paitṛka)

FAQs

Pilgrimage integrates gratitude to one’s lineage and self-purification; dharma embraces both ancestry and personal conduct.

The same Śaiva kuṇḍa/tīrtha of the adhyāya, associated with Kedāra.

A prescribed hand-wise purification/ablution sequence: left for the maternal side, right for the paternal side, and both hands for oneself, following Śiva’s instruction.