Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

मणिसोपानशोभाभिर्दीर्घिकाभिः समंततः । आरामकूपयंत्राद्यैः सर्वोपकरणैर्युतम् । निवेद्य ब्राह्मणेंद्राणां कृतकृत्यो बभूव सः

maṇisopānaśobhābhirdīrghikābhiḥ samaṃtataḥ | ārāmakūpayaṃtrādyaiḥ sarvopakaraṇairyutam | nivedya brāhmaṇeṃdrāṇāṃ kṛtakṛtyo babhūva saḥ

เขาได้ทำให้เมืองงดงามรอบด้านด้วยสระน้ำยาว ๆ ที่มีบันไดงามดุจแก้วมณี พร้อมทั้งจัดสวน บ่อบาดาล เครื่องชักน้ำ และเครื่องอุปกรณ์ทุกประการให้ครบถ้วน แล้วถวายเมืองนั้นโดยพิธีแก่พราหมณ์ผู้ประเสริฐ ครั้นแล้วจึงรู้สึกว่าหน้าที่ตนสำเร็จบริบูรณ์

मणिgem
मणि:
Sambandha (Compound-member/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (compound member)
सोपानstair/step
सोपान:
Sambandha (Compound-member/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसोपान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (compound member)
शोभाभिःwith splendors/beauties
शोभाभिः:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशोभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (Instrumental plural, feminine)
दीर्घिकाभिःwith ponds/tanks
दीर्घिकाभिः:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदीर्घिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (Instrumental plural, feminine)
समन्ततःon all sides
समन्ततः:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक क्रियाविशेषणम् (adverb of place)
आरामgarden/pleasure-grove
आराम:
Sambandha (Compound-member/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (compound member)
कूपwell
कूप:
Sambandha (Compound-member/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (compound member)
यन्त्रdevice/mechanism
यन्त्र:
Sambandha (Compound-member/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयन्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (compound member)
आद्यैःand other such (things)
आद्यैः:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (Instrumental plural, neuter); ‘आदि’ = ‘and the like’
सर्वall
सर्व:
Sambandha (Compound-member/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formसमासाङ्ग (compound member)
उपकरणैःwith implements/equipment
उपकरणैः:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootउपकरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (Instrumental plural, neuter)
युतम्endowed/connected with
युतम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुत (युज् धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्; क्त-प्रत्यय (past passive participle)
निवेद्यhaving offered/dedicated
निवेद्य:
Kriyāviśeṣaṇa (Converb/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootनि-विद् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
Formअव्यय-भावे कृदन्तम्; ल्यप्/क्त्वा-प्रत्ययान्त (gerund/absolutive)
ब्राह्मणेन्द्राणाम्to the chiefs of Brahmins
ब्राह्मणेन्द्राणाम्:
Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootब्राह्मण + इन्द्र (प्रातिपदिके; समासः)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः बहुवचनम् (Genitive plural, masculine); षष्ठी-तत्पुरुषः ‘ब्राह्मणानाम् इन्द्राः’
कृतकृत्यःhaving fulfilled his duty
कृतकृत्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृत + कृत्य (प्रातिपदिके; समासः)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nominative singular, masculine); कर्मधारयः ‘कृतं कृत्यं येन’ (one whose duty is done)
बभूवbecame
बभूव:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः एकवचनम् (3rd person singular)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nominative singular, masculine pronoun)

Narrator (contextual Purāṇic narration; speaker not explicit in the snippet)

Tirtha: Śaṅkhatīrtha (contextual)

Type: kshetra

Scene: A prosperous sacred town ringed by long reservoirs with jewel-like steps, gardens and wells; the founder ceremonially offers the settlement to eminent Brahmins, who receive it with solemn blessing.

B
Brāhmaṇas

FAQs

Public welfare and sacred giving (dāna)—when dedicated in a dharmic spirit—become a complete religious accomplishment.

The broader episode belongs to the Śaṅkhatīrtha-centered Tīrthamāhātmya in Nāgarakhaṇḍa (explicitly named in the next verse).

A formal dedication (nivedana/dāna) of a well-equipped settlement and its amenities to Brahmins.