Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

ततः सर्वं समालोक्य ताप्यमानं महोरगैः । तत्स्थानं स्वजनैर्मुक्तं दुःखेन महतान्वितैः

tataḥ sarvaṃ samālokya tāpyamānaṃ mahoragaiḥ | tatsthānaṃ svajanairmuktaṃ duḥkhena mahatānvitaiḥ

ครั้นแล้วเมื่อเห็นว่าทุกสิ่งถูกมหานาคบีบคั้นทรมาน ชาวบ้านแห่งถิ่นนั้นจึงละทิ้งสถานที่นั้นไป ด้วยความโศกใหญ่หลวง

ततःthen
ततः:
Time/Sequence (काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकाल/क्रमवाचक-अव्यय (adverb: ‘then/from there’)
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
समालोक्यhaving observed
समालोक्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootसम् + आलोक् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive): ‘having seen’
ताप्यमानम्being tormented
ताप्यमानम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतप् (धातु)
Formवर्तमान-कर्मणि-प्रत्ययान्त कृदन्त (present passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘being tormented/heated’
महोरगैःby great serpents
महोरगैः:
Karana/Agent in passive (करण/कर्तृ-भाव)
TypeNoun
Rootमहोरग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural)
तत्स्थानम्that place
तत्स्थानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तस्य स्थानम्)
स्वजनैःby her own people/kinsmen
स्वजनैः:
Karana/Agent in passive (करण/कर्तृ-भाव)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; तत्पुरुष (स्वस्य जनाः)
मुक्तम्abandoned
मुक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमुच् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘abandoned/released’
दुःखेनwith sorrow
दुःखेन:
Hetu/Instrument (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
महतान्वितैःby those accompanied with great (grief)
महतान्वितैः:
Karana/Agent in passive (करण/कर्तृ-भाव)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; तत्पुरुष (महत्या/महता अन्वित)

Narrator (contextual; within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya discourse)

Type: kshetra

Scene: Villagers with bundles and family members depart a serpent-tormented settlement; serpents appear in streets/fields; faces show grief and exhaustion; emptying houses and silent shrines.

M
mahā-uraga (great serpents)
I
inhabitants (svajanāḥ)

FAQs

When a place falls into affliction, collective dharmic stability breaks; protection follows righteousness and right conduct.

The verse indicates a locale impacted by serpents, but does not specify the tīrtha name in this excerpt.

None stated.