Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 46

ब्राह्मणा ऊचुः । एवं तद्धरणीपृष्ठे तीर्थं जातं नृपोत्तम । प्रभावाद्देवदेवस्य चंद्रांकस्य शुभावहम्

brāhmaṇā ūcuḥ | evaṃ taddharaṇīpṛṣṭhe tīrthaṃ jātaṃ nṛpottama | prabhāvāddevadevasya caṃdrāṃkasya śubhāvaham

พราหมณ์ทั้งหลายกล่าวว่า “ดังนี้แล โอ้พระราชาผู้ประเสริฐ บนผืนพิภพได้บังเกิดเป็นทิรถะอันศักดิ์สิทธิ์—เป็นมงคลและเกื้อกูล—ด้วยเดชานุภาพแห่งเทวเทพ จันทรางกะ”

ब्राह्मणाःthe Brahmins
ब्राह्मणाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
एवम्thus; in this way
एवम्:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (adverb: thus)
तत्-धरणी-पृष्ठेon that earth’s surface
तत्-धरणी-पृष्ठे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + धरणी (प्रातिपदिक) + पृष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष-समासः: धरण्याः पृष्ठम्; तद्-सम्बन्धः; अधिकरणे (locative)
तीर्थम्a sacred ford/pilgrimage place
तीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
जातम्arisen; come into being
जातम्:
Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootजन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् (‘तीर्थम्’)
नृप-उत्तमO best of kings
नृप-उत्तम:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारयः: उत्तमो नृपः
प्रभावात्from the power; due to the influence
प्रभावात्:
Apadana (Cause/Source/अपादान)
TypeNoun
Rootप्रभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन
देव-देवस्यof the God of gods
देव-देवस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; तत्पुरुष-समासः: देवानां देवः
चन्द्र-अङ्कस्यof Candrāṅka (the moon-marked one)
चन्द्र-अङ्कस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक) + अङ्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; तत्पुरुष-समासः: चन्द्रस्य अङ्कः (epithet/name)
शुभ-आवहम्bringing auspiciousness
शुभ-आवहम्:
Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक) + आवह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् (‘तीर्थम्’); तत्पुरुष-समासः: शुभम् आवहति इति

Brāhmaṇas

Tirtha: Candrāṅka-tīrtha

Type: tirtha

Scene: A circle of brāhmaṇas formally addresses a king, pointing toward a newly sanctified spot on the earth—perhaps a spring/ford—while invoking Candrāṅka’s divine power.

B
Brāhmaṇas
C
Candrāṅka (Devadeva)

FAQs

A tīrtha is not merely a place but a manifestation of divine power; approaching it with reverence brings auspiciousness.

A tīrtha associated with Devadeva Candrāṅka is praised; the chapter context later points to the bathing tradition connected with Śaṅkha-tīrtha.

This verse highlights the tīrtha’s origin and auspiciousness; the specific bathing instruction appears in the following verses.