Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

ईश्वर उवाच । तीर्थशब्दो वरारोहे धर्मकृत्येषु वर्तते । धर्मस्थानेषु सर्वेषु तत्त्वं शृणु समाहिता

īśvara uvāca | tīrthaśabdo varārohe dharmakṛtyeṣu vartate | dharmasthāneṣu sarveṣu tattvaṃ śṛṇu samāhitā

อีศวรตรัสว่า “โอ้สตรีผู้มีสะโพกงาม คำว่า ‘ตถีรถะ’ ใช้ในกิจแห่งธรรมะ ในบรรดาสถานแห่งธรรมะทั้งปวง จงฟังแก่นแท้ของมันด้วยจิตตั้งมั่น”

īśvaraḥĪśvara
īśvaraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootīśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
tīrthaśabdaḥthe word 'tīrtha'
tīrthaśabdaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक) + śabda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (tīrthasya śabdaḥ)
varāroheO fair-hipped lady
varārohe:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvarārohā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
dharmakṛtyeṣuin religious duties
dharmakṛtyeṣu:
Adhikaraṇa (Domain/अधिकरण)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक) + kṛtya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (dharmasya kṛtyāni)
vartateis used; occurs
vartate:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvṛt (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
dharmasthāneṣuin places of dharma
dharmasthāneṣu:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक) + sthāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (dharmasya sthānāni)
sarveṣuin all
sarveṣu:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
tattvamthe truth; principle
tattvam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottattva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
śṛṇuhear
śṛṇu:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootśru (धातु)
Formलोट्-लकार, मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
samāhitāattentive; composed
samāhitā:
Sambodhyaviśeṣaṇa (Vocative-qualifier/सम्बोध्य-विशेषण)
TypeAdjective
Rootsam-ā-dhā (धातु) + kta (कृत्)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), 'collected/attentive'

Īśvara (Śiva)

Type: kshetra

Listener: Varārohe (Devī/Pārvatī implied)

Scene: Īśvara begins a calm instruction to the beloved listener, defining the word ‘tīrtha’ and inviting focused listening to its principle.

Ī
Īśvara (Śiva)
T
tīrtha
D
dharma

FAQs

A tīrtha is not merely geography; it is fundamentally tied to dharma—right action and sanctified contexts where dharma is practiced.

This is a doctrinal preface rather than a site-specific praise; it frames tīrtha in relation to dharma-sthānas in general.

The instruction is śravaṇa (attentive listening) to the tattva—the essential teaching—about tīrtha.