Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

अथ प्राप्तं कुशं दृष्ट्वा हतशेषा द्विजोत्तमाः । प्रोचुस्तं भर्त्सयित्वा तु वचनैः परुषाक्षरैः

atha prāptaṃ kuśaṃ dṛṣṭvā hataśeṣā dvijottamāḥ | procustaṃ bhartsayitvā tu vacanaiḥ paruṣākṣaraiḥ

ครั้นเห็นกุศะมาถึง พราหมณ์ผู้ประเสริฐซึ่งเหลือรอดเพียงน้อยหลังการสังหาร ก็กล่าวตำหนิเขาด้วยถ้อยคำหยาบกร้าว

अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (sequence/then)
प्राप्तम्obtained/reached
प्राप्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन (agreeing with ‘कुशम्’)
कुशम्Kusha (the person named Kuśa)
कुशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकुश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having seen)
हतशेषाःwith only a remnant left; survivors
हतशेषाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहत + शेष (प्रातिपदिक); हत (कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास (हताः शेषाः येषाम्/हतः शेषः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
द्विजोत्तमाःthe best of the twice-born (Brahmins)
द्विजोत्तमाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (द्विजानाम् उत्तमाः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्रोचुःthey said
प्रोचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-उच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
तम्to him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (object of ‘प्रोचुः’)
भर्त्सयित्वाhaving rebuked
भर्त्सयित्वा:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभर्त्स् (धातु) → भर्त्सयित्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having rebuked)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक (but/indeed)
वचनैःwith words
वचनैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन
परुषाक्षरैःwith harsh syllables; harshly worded
परुषाक्षरैः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरुष + अक्षर (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (परुषाणि अक्षराणि); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (agreeing with ‘वचनैः’)

Narrator (introducing the brāhmaṇas’ speech to Kuśa)

Type: kshetra

Scene: A devastated settlement near a sacred locale: a small group of surviving brāhmaṇas, clothes torn and ash-dusted, confront Kuśa as he arrives; their faces show grief and anger; the atmosphere is tense, accusatory.

K
Kuśa
B
Brāhmaṇas (Dvijottamas)

FAQs

When dharma suffers, even revered sages may speak sharply to awaken royal responsibility; protection of the righteous is a core duty.

The broader episode belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra crisis within the Tīrthamāhātmya narrative of Nāgarakhaṇḍa.

None; it sets the stage for admonition and counsel.