Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 73

निर्द्धार्य चात्मनात्मानं सुखं बंधात्प्रमुच्यते । मायाजालमिदं सर्वं जगदेतच्चाराचरम्

nirddhārya cātmanātmānaṃ sukhaṃ baṃdhātpramucyate | māyājālamidaṃ sarvaṃ jagadetaccārācaram

เมื่อกำหนดรู้ “อาตมัน” ด้วย “อาตมัน” เองแล้ว บุคคลย่อมหลุดพ้นจากพันธนาการอย่างเป็นสุข โลกทั้งปวงนี้ ทั้งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว ล้วนเป็นข่ายแห่งมายา (Māyā)

निर्धार्यhaving ascertained
निर्धार्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootनिर्√धृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having ascertained/determined’
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
आत्मनाby the self
आत्मना:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
आत्मानम्the self
आत्मानम्:
Karman (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
सुखम्easily
सुखम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोगवत् क्रियाविशेषण (accusative adverb), ‘easily/comfortably’
बन्धात्from bondage
बन्धात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootबन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन
प्रमुच्यतेis freed
प्रमुच्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र√मुच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive sense): ‘is released’
मायाजालम्the net of illusion
मायाजालम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक) + जाल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (मायायाः जालम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
इदम्this
इदम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
सर्वम्all
सर्वम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
जगत्world
जगत्:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
एतत्this (very)
एतत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
अराचरम्moving and unmoving
अराचरम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअचर (प्रातिपदिक) + आचर (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (अचरं च आचरं च), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; जगत्-विशेषणम्

Śaṃkara (Śiva)

Tirtha: Kedāra-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A contemplative yogin near Kedāra perceives the world as a shimmering net; behind the veil stands luminous inner Self, calm and unbound.

Ā
Ātman
M
Māyā
J
Jagat (world)

FAQs

Bondage ends through direct Self-realization; the world’s seeming solidity is described as māyā’s net.

The instruction is embedded in Kedārakhaṇḍa’s sacred narrative frame, but it is not a direct tirtha-praise verse.

No external ritual; the prescription is inner ascertainment of the Self (ātma-nirṇaya).