Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 74

मायामयोऽयं संसारो ममतालक्षणो महान् । ममतां च बहिः कृत्वा सुखं बंधात्प्रमुच्यते

māyāmayo'yaṃ saṃsāro mamatālakṣaṇo mahān | mamatāṃ ca bahiḥ kṛtvā sukhaṃ baṃdhātpramucyate

สังสารอันกว้างใหญ่นี้เป็นมายา และมีลักษณะคือความยึดว่า “ของเรา” เมื่อสลัดมมตา—ความเป็นเจ้าของ—ออกไป บุคคลย่อมหลุดพ้นจากพันธนาการอย่างเป็นสุข

मायामयःmade of illusion
मायामयः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमाया (प्रातिपदिक) + मयट् (तद्धित)
Formतत्पुरुष/उपपद-समासवत् (मायया मयः = मायामयः ‘made of illusion’), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संसार-विशेषणम्
अयम्this
अयम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
संसारःworldly existence
संसारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंसार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ममतालक्षणःcharacterized by possessiveness
ममतालक्षणः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootममता (प्रातिपदिक) + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (ममताया लक्षणम् यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संसार-विशेषणम्
महान्great
महान्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
ममताम्possessiveness
ममताम्:
Karman (कर्म)
TypeNoun
Rootममता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
बहिःoutside/away
बहिः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootबहिः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
कृत्वाhaving put/made
कृत्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having made/done’
सुखम्easily
सुखम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोगवत् क्रियाविशेषण (accusative adverb)
बन्धात्from bondage
बन्धात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootबन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन
प्रमुच्यतेis freed
प्रमुच्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र√मुच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive): ‘is released’

Śaṃkara (Śiva)

Tirtha: Kedāra-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A pilgrim at Kedāra symbolically drops a bundle labeled ‘mine’ at the feet of Śiva; the surrounding world appears mist-like, indicating māyā.

M
Māyā
S
Saṃsāra
M
Mamatā

FAQs

Saṃsāra is sustained by possessiveness; freedom comes by relinquishing ‘mine-ness’ (mamatā).

The passage belongs to Kedārakhaṇḍa’s Kedāra milieu, but this verse focuses on inner renunciation rather than a site’s praise.

No external rite; the teaching prescribes inner vairāgya—casting out possessiveness.