Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 72

तस्माद्विमृश्य तेनैव ज्ञातव्यः श्रवणेन च । मंतव्यः सुप्रयोगेण मननेन विशेषतः

tasmādvimṛśya tenaiva jñātavyaḥ śravaṇena ca | maṃtavyaḥ suprayogeṇa mananena viśeṣataḥ

เพราะฉะนั้น เมื่อไตร่ตรองโดยรอบคอบแล้ว พึงรู้ความจริงนั้นโดยการสดับฟัง (ศราวณะ); และพึงเพ่งพิจารณาให้มั่นด้วยการปฏิบัติอันถูกต้อง โดยเฉพาะด้วยการใคร่ครวญลึกซึ้ง (มะนะนะ)

तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu/Reason (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोगः (तस्मात् इति तस्मिन् अर्थे ‘therefore/from that’), तद्धित/विभक्ति-निष्पन्नम् (ablatival adverb)
विमृश्यhaving reflected
विमृश्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootवि√मृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having reflected/considered’
तेनby that
तेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
एवindeed/only
एव:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (निपात)
Formनिपात (emphatic particle)
ज्ञातव्यःshould be known
ज्ञातव्यः:
Kārya/Predicative (विधेय)
TypeVerb
Root√ज्ञा (धातु) + तव्यत् (कृत्)
Formतव्यत्-कृत्य (gerundive/obligation), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘to be known/should be known’
श्रवणेनby hearing
श्रवणेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootश्रवण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
मन्तव्यःshould be contemplated
मन्तव्यः:
Kārya/Predicative (विधेय)
TypeVerb
Root√मन् (धातु) + तव्यत् (कृत्)
Formतव्यत्-कृत्य (gerundive/obligation), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘to be contemplated/should be thought’
सुप्रयोगेणby proper practice/application
सुप्रयोगेण:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + प्रयोग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सु+प्रयोगः = उत्तमः प्रयोगः), पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
मननेनby reflection
मननेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootमनन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
विशेषतःespecially
विशेषतः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविशेष (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित)
Formअव्यय (तद्धितान्त-क्रियाविशेषण), ‘especially/in particular’

Śaṃkara (Śiva)

Tirtha: Kedāra-kṣetra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Scene: A Himalayan hermitage near Kedāra: a teacher instructs a seeker; the seeker listens, then sits in contemplation, with snow peaks and a distant Śiva shrine suggesting the pilgrimage setting.

Ś
Śravaṇa
M
Manana
T
That (tad/brahman implied)

FAQs

Realization is cultivated through śravaṇa (hearing) and manana (reflective contemplation) with proper practice.

Kedārakhaṇḍa provides the sacred Himalayan context; the verse itself teaches sādhanā rather than a site’s phala.

A mental discipline is prescribed: attentive hearing and sustained reflection (śravaṇa–manana).