Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 71

निरीक्ष्यमाणा च तदा मुकुन्दं तमालनीलं सुकपोलनासम् । विभ्राजमानं वपुषा परेण श्रीवत्सलक्ष्मं सदयावलोकम्

nirīkṣyamāṇā ca tadā mukundaṃ tamālanīlaṃ sukapolanāsam | vibhrājamānaṃ vapuṣā pareṇa śrīvatsalakṣmaṃ sadayāvalokam

ครั้งนั้นนางเพ่งมองมุกุนทะ—ดำดุจต้นตมาละ มีแก้มและจมูกงดงาม; พระวรกายส่องประกายด้วยรัศมีเหนือโลก ทรงเครื่องหมายศรีวัตสะ และทอดพระเนตรด้วยพระกรุณา

nirīkṣyamāṇā(she) looking/observing
nirīkṣyamāṇā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootnir-īkṣ (धातु) + śyānac-pratyaya (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वर्तमानकाले कर्मणि/कर्तरि प्रयोगे शानच्-प्रत्ययान्तः वर्तमानकृदन्तः (present participle) — ‘being/while looking’
caand
ca:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
tadāthen
tadā:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)
mukundamMukunda (Viṣṇu)
mukundam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootmukunda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
tamālanīlamdark-blue like the tamāla tree
tamālanīlam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Roottamāla (प्रातिपदिक) + nīla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तमालस्य नीलः इति षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive tatpuruṣa)
sukapolanāsamwith beautiful cheeks and nose
sukapolanāsam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu (उपसर्ग/उपपद) + kapola (प्रातिपदिक) + nāsā (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘सु-कपोलौ च नासा च’ इति समाहार-द्वन्द्वः (collective dvandva), सु- उपपदेन विशेषितम्
vibhrājamānamshining
vibhrājamānam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeVerb
Rootvi-bhrāj (धातु) + śānac-pratyaya (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; वर्तमानकृदन्तः (present participle) — ‘shining’
vapuṣāby (his) body/form
vapuṣā:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootvapus (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
pareṇasupreme, excellent
pareṇa:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; ‘श्रेष्ठ/उत्तम’ अर्थे
śrīvatsalakṣmambearing the Śrīvatsa mark
śrīvatsalakṣmam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootśrīvatsa (प्रातिपदिक) + lakṣman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘श्रीवत्सः यस्य लक्षणम्’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः
sadayāvalokamwith a compassionate gaze
sadayāvalokam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa-dayā (प्रातिपदिक) + avaloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘दयायुक्तः अवलोकः’ इति कर्मधारयः

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha: Kedāra-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Ṛṣis/Śaunaka-ādi (typical Purāṇic audience)

Scene: Lakṣmī (or the observing devotee) beholds Mukunda: tamāla-dark complexion, radiant transcendental body, Śrīvatsa on the chest, eyes softened with compassion; a Himalayan sacred ambience implied by Kedāra context.

M
Mukunda (Viṣṇu)
L
Lakṣmī
Ś
Śrīvatsa

FAQs

Darśana (sacred seeing) of the Lord is transformative; the Supreme is both majestic and compassionate.

Kedāra’s sacred narrative space is implied; the Purāṇic scene supports the Kedārakhaṇḍa’s praise of the region’s sanctity.

None stated; the focus is devotional contemplation of the Lord’s form.