Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 71

व्याधिग्रस्तं कुष्ठरोगाभिभूतं भग्न प्राणं शीर्णदेहं विसंज्ञम् । माता पिता बांधवाः संत्यजंति सर्वैस्त्यक्तं पासि कोस्ति त्वदन्यः

vyādhigrastaṃ kuṣṭharogābhibhūtaṃ bhagna prāṇaṃ śīrṇadehaṃ visaṃjñam | mātā pitā bāṃdhavāḥ saṃtyajaṃti sarvaistyaktaṃ pāsi kosti tvadanyaḥ

ผู้ถูกโรคาพาธครอบงำ ถูกโรคเรื้อนกดทับ ลมหายใจร่อยหรอ กายทรุดโทรมและหมดสติ—เมื่อแม้แต่มารดา บิดา และญาติมิตรทอดทิ้ง ผู้ถูกทอดทิ้งโดยสิ้นเชิงนั้น พระองค์เท่านั้นทรงคุ้มครอง แล้วนอกจากพระองค์ ใครเล่า?

व्याधिग्रस्तम्afflicted by illness
व्याधिग्रस्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootव्याधि (प्रातिपदिक) + ग्रस्त (कृदन्त; √ग्रस् (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (व्याधिना ग्रस्तम्)
कुष्ठरोगाभिभूतम्overpowered by leprosy-disease
कुष्ठरोगाभिभूतम्:
Karma (Object)
TypeAdjective
Rootकुष्ठ (प्रातिपदिक) + रोग (प्रातिपदिक) + अभि (उपसर्ग) + भूत (कृदन्त; √भू (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (कुष्ठरोगेण) अभिभूतम्—तत्पुरुषः
भग्नbroken
भग्न:
Karma (Object)
TypeAdjective
Root√भञ्ज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्तः
प्राणम्life-breath
प्राणम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
शीर्णदेहम्with a wasted body
शीर्णदेहम्:
Karma (Object)
TypeAdjective
Rootशीर्ण (कृदन्त; √शॄ (धातु) + क्त) + देह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः—शीर्णः देहः यस्य/यत्
विसंज्ञम्unconscious
विसंज्ञम्:
Karma (Object)
TypeAdjective
Rootवि (उपसर्ग) + संज्ञा (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'विगतसंज्ञम्' (unconscious)
माताmother
माता:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पिताfather
पिता:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
बान्धवाःrelatives
बान्धवाः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootबान्धव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
सन्त्यजन्तिabandon
सन्त्यजन्ति:
Kriya (Action)
TypeVerb
Rootसम् (उपसर्ग) + √त्यज् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्
सर्वैःby all
सर्वैः:
Karana (Instrument/Agentive instrumental)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन
त्यक्तम्abandoned
त्यक्तम्:
Karma (Object)
TypeAdjective
Root√त्यज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्तः
पासिyou protect
पासि:
Kriya (Action)
TypeVerb
Root√पा (धातु, पालनार्थे)
Formलट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
कःwho
कः:
Karta (Subject of 'asti')
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचकः
अस्तिis
अस्ति:
Kriya (Copula)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
त्वदन्यःother than you
त्वदन्यः:
Predicate Nominative (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootत्वद् (युष्मद्-षष्ठी/पञ्चमी-आधारित-प्रातिपदिक) + अन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पञ्चमी/षष्ठी-तत्पुरुषः—'त्वत्तः अन्यः/त्वदन्यः'

Kamaṭha (the tortoise devotee), addressing Jayāditya (Sūrya)

Tirtha: Vyoma-liṅga (as refuge)

Type: kshetra

Scene: A wasted, unconscious patient on the ground; relatives turning away; above, a compassionate divine presence or liṅga emitting protective light; a single devotee offering water and prayer.

J
Jayāditya
S
Sūrya

FAQs

When all worldly supports fail, surrender to the deity becomes the highest refuge; divine grace protects even the completely abandoned.

This verse is part of the Jayāditya-prasaṅga in Kaumārikākhaṇḍa; the snippet itself emphasizes the deity’s saving power more than naming a tirtha.

No direct ritual is prescribed in this verse; it functions as a plea of surrender within a hymn.