Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 83

द्वारि स्थितं प्रतिहारं वंचयित्वा च पावकः । पारावतस्य रूपेण प्रविवेश हरांतिकम्

dvāri sthitaṃ pratihāraṃ vaṃcayitvā ca pāvakaḥ | pārāvatasya rūpeṇa praviveśa harāṃtikam

ปาวกะ (อัคนี) ลวงนายทวารบาลที่ยืนเฝ้าประตู แล้วแปลงกายเป็นนกพิราบ เข้าไปสู่ภายในสำนักใกล้ชิดของพระหระ

द्वारिat the door
द्वारि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
स्थितम्standing
स्थितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√स्था (स्था—भ्वादि) (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुं/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रतिहारम् इति विशेषण
प्रतिहारम्the doorkeeper
प्रतिहारम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रतिहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
वञ्चयित्वाhaving deceived
वञ्चयित्वा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√वञ्च् (वञ्चँ—भ्वादि) + णिच् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund), णिच्-प्रयोग (causative nuance: 'having deceived')
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
पावकःPāvaka (Agni)
पावकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपावक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पारावतस्यof a pigeon
पारावतस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपारावत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
रूपेणin the form
रूपेण:
Karana (Means/Instrument/करण)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
प्रविवेशentered
प्रविवेश:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√विश् (विशँ—तुदादि)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
हरान्तिकम्near Hara / into Hara’s vicinity
हरान्तिकम्:
Karman (Goal/Object of motion/कर्म)
TypeNoun
Rootहर (प्रातिपदिक) + अन्तिक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास ('near Hara'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Type: temple

Scene: Agni, having tricked the gatekeeper, slips inside in the form of a dove—white/grey bird with a faint fiery aura—toward Śiva’s inner chamber.

A
Agni (Pāvaka)
H
Hara (Śiva)
P
Pratīhāra (doorkeeper)
D
Dove (Pārāvata)

FAQs

Approaching the Divine through deceit reflects spiritual immaturity; purity of intent matters when nearing Śiva.

No particular tīrtha is specified; the scene is Śiva’s inner precinct (Hara’s presence) within the narrative.

None; the verse narrates Agni’s entry by disguise.