Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 88

निजाहारपरीमाणं प्राप्य सर्वोपि देहभृत् । सदृशीमेव संतृप्तिं प्राप्नुयान्नाधिकेतराम्

nijāhāraparīmāṇaṃ prāpya sarvopi dehabhṛt | sadṛśīmeva saṃtṛptiṃ prāpnuyānnādhiketarām

สรรพสัตว์ผู้มีร่างกาย เมื่อได้อาหารตามประมาณอันเหมาะแก่ตน ย่อมบรรลุความอิ่มเอมตามสัดส่วนนั้น—ไม่มากเกิน และไม่ผิดจากที่ควร

निजाहारपरीमाणम्the measure of one’s own food
निजाहारपरीमाणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिज (प्रातिपदिक) + आहार (प्रातिपदिक) + परिमाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (निजस्य आहारस्य परिमाणम्)
प्राप्यhaving obtained
प्राप्य:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√आप् (धातु) उपसर्गः प्र-; क्त्वान्त (प्राप्य)
Formअव्यय-भावे क्त्वा (gerund); ‘having obtained/after reaching’
सर्वःevery
सर्वः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘every (one)’
अपिalso
अपि:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle); ‘also/even’
देहभृत्embodied being
देहभृत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक) + √भृ (धातु) कृत्-प्रत्ययः क्विप् (भृत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (देहं बिभर्ति इति)
सदृशीम्similar
सदृशीम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootसदृश (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (संतृप्तिम्)
एवonly
एव:
Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात; ‘only/indeed’
संतृप्तिम्satiation
संतृप्तिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसंतृप्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
प्राप्नुयात्should attain
प्राप्नुयात्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√आप् (धातु) उपसर्गः प्र-
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात; ‘not’
अधिकेतराम्greater (than that)
अधिकेतराम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootअधिक (प्रातिपदिक) + इतर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः; ‘more than that/greater’ (संतृप्तिम् विशेषयति)

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda instructing Agastya)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: A pilgrim in Kāśī receives a modest portion of food (anna) near a ghat; the face shows calm satisfaction while abundance remains untouched, emphasizing measure over excess.

FAQs

Moderation brings true contentment; satisfaction is naturally proportionate when one takes only what is appropriate.

The teaching occurs within the Kāśī Khaṇḍa context (Vārāṇasī/Kāśī), though this verse itself is a general dharma instruction rather than a single-tīrtha eulogy.

No specific rite is prescribed; the verse advises a niyama (discipline) of measured eating.