Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 15

शंभुं प्रदक्षिणीकृत्य प्रणम्य च पुनःपुनः । प्रतस्थेऽथ सलक्ष्मीको मंदराद्गरुडध्वजः

śaṃbhuṃ pradakṣiṇīkṛtya praṇamya ca punaḥpunaḥ | pratasthe'tha salakṣmīko maṃdarādgaruḍadhvajaḥ

ครั้นเวียนประทักษิณรอบพระศัมภู และกราบนอบน้อมซ้ำแล้วซ้ำเล่า พระวิษณุผู้มีธงครุฑ พร้อมด้วยพระลักษมี ก็ออกเดินทางจากเขามันทรา

शम्भुम्Śambhu (Śiva)
शम्भुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशम्भु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रदक्षिणीकृत्यhaving circumambulated
प्रदक्षिणीकृत्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootप्रदक्षिणी-कृ (कृदन्त; √कृ धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) — 'having circumambulated'
प्रणम्यhaving bowed
प्रणम्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootप्र-नम् (कृदन्त; √नम् धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय — 'having bowed'
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
पुनःपुनःagain and again
पुनःपुनः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनःपुनः (अव्यय)
Formआवृत्तिवाचक-अव्यय (adverb: repeatedly)
प्रतस्थेset out/departed
प्रतस्थे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√स्था (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम् — 'set out'
अथthen
अथ:
Sambandha (Sequencing/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then)
सलक्ष्मीकःtogether with Lakṣmī
सलक्ष्मीकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस-लक्ष्मी-क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: लक्ष्म्या सहितः (accompanied by Lakṣmī)
मन्दरात्from Mandara (mountain)
मन्दरात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootमन्दर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
गरुडध्वजःGaruḍa-bannered (Viṣṇu)
गरुडध्वजः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगरुड-ध्वज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: गरुडस्य ध्वजः (he whose banner is Garuḍa)

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha: Mandara (departure locus) / Kāśī (destination implied)

Type: peak

Scene: Viṣṇu with Lakṣmī, Garuḍa-banner visible, circumambulating Śambhu with folded hands; a mountain backdrop (Mandara) and the sense of departure toward Kāśī.

Ś
Śiva (Śambhu)
V
Viṣṇu (Garuḍadhvaja)
L
Lakṣmī
M
Mandara

FAQs

Even Viṣṇu exemplifies reverence to Śiva—devotion and humility are the pilgrim’s ornaments.

Kāśī is the narrative goal in this adhyāya; the verse frames the departure toward the Kāśī pilgrimage.

Pradakṣiṇā (circumambulation) and repeated praṇāma (prostration) to Śiva.