Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 20

स्वप्नोत्पातानिति बहूञ्शंसञ्शंसन्नितस्ततः । बहूनुच्चाटयांचक्रे स विघ्नेशः पुरौकसः

svapnotpātāniti bahūñśaṃsañśaṃsannitastataḥ | bahūnuccāṭayāṃcakre sa vighneśaḥ puraukasaḥ

เขาผู้นั้นคือวิฆเนศะท่ามกลางชาวเมือง ประกาศนิมิตอัปมงคลจากความฝันมากมายไปทั่วทุกแห่ง แล้วทำให้ผู้คนจำนวนมากแตกตื่นจนต้องละทิ้งถิ่นไป

स्वप्नोत्पातान्dream-omens
स्वप्नोत्पातान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्वप्नोत्पात (प्रातिपदिक) = स्वप्न (प्रातिपदिक) + उत्पात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotative/इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक निपात
बहून्many
बहून्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘(जनान्/वचनानि)’ इत्यध्याहार्य
शंसन्proclaiming
शंसन्:
Kriya-visheshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√शंस् (धातु); शतृ-प्रत्ययान्त (वर्तमान कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे
शंसन्repeatedly proclaiming
शंसन्:
Kriya-visheshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√शंस् (धातु); शतृ-प्रत्ययान्त
Formपुनरुक्त-शतृ (repeated participle)
इतस्ततःhere and there
इतस्ततः:
Kriya-visheshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootइतस्ततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), दिशावाचक (here and there)
बहून्many (people)
बहून्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘जनान्’ (people) इत्यर्थे
उच्चाटयाम्to drive away/expel
उच्चाटयाम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootउच्चाटय (णिजन्त-धातु; √चट्/√चाट् causative sense)
Formणमुल्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerundial noun/infinitival), कर्मार्थे; ‘उच्चाटयितुम्’ इत्यर्थे
चक्रेdid/undertook
चक्रे:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विघ्नेशःVighneśa (Lord of obstacles)
विघ्नेशः:
Karta (Apposition/कर्ता-समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootविघ्नेश (प्रातिपदिक) = विघ्न (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पुरौकसःthe city-dweller
पुरौकसः:
Karta (Apposition/कर्ता-समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootपुरौकस् (प्रातिपदिक) = पुर (प्रातिपदिक) + ओकस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘नगरवासी’

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Scene: A figure called 'Vighneśa' among townspeople moving through lanes, gesturing emphatically while recounting many dream-omens; crowds gather, then families depart with bundles, leaving streets emptier.

S
svapnotpāta (dream-omens)
V
Vighneśa
P
puraukasaḥ (citizens)

FAQs

Fear spreads quickly when ominous signs are amplified; discernment and dhārmic steadiness are required in times of crisis.

Kāśī remains the setting; the verse depicts how omens affect the sacred city’s populace.

None stated; it narrates social consequences of proclaiming omens.