Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 90

चतुर्दशी यदापर्णे रुद्रनक्षत्र संयुता । तदा पुण्यतमः कालस्तस्मिन्कुंडे महाफलः

caturdaśī yadāparṇe rudranakṣatra saṃyutā | tadā puṇyatamaḥ kālastasminkuṃḍe mahāphalaḥ

เมื่อวันจันทรคติที่สิบสี่ตรงกับวันปรรณะ และประกอบด้วยนักษัตรรุทรา เมื่อนั้นเป็นกาลอันเป็นบุญยิ่งที่สุด; ณ สระนั้นย่อมให้ผลยิ่งใหญ่

चतुर्दशीthe fourteenth lunar day
चतुर्दशी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचतुर्दश (संख्या-प्रातिपदिक) + ई (स्त्रीप्रत्यय)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (चतुर्दशानां तिथिः)
यदाwhen
यदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (relative adverb: when)
अपर्णेin (the) Aparṇā (designation)
अपर्णे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअपर्णा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; नक्षत्र/तिथि-विशेषे (in Aparṇā)
रुद्रनक्षत्रwith the Rudra-nakṣatra
रुद्रनक्षत्र:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootरुद्र + नक्षत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental) एकवचन (सम्बन्धे); षष्ठी-तत्पुरुषः (रुद्रस्य नक्षत्रम्)
संयुताjoined/associated
संयुता:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त-विशेषण, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; चतुर्दशी-विशेषणम्
तदाthen
तदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
पुण्यतमःmost meritorious
पुण्यतमः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक) + तमप् (तमतम-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अतिशय-तमतम (superlative)
कालःtime
कालः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
कुण्डेin the pond/pit
कुण्डे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
महाफलःof great result
महाफलः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + फल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महत् फलम् यस्य) — कालः-विशेषणम्

Skanda

Tirtha: Rudrāvāsa/Rudra-kuṇḍa (timing for mahāphala)

Type: kund

Listener: Pilgrims seeking the ‘best time’ for fruit

Scene: Night-to-dawn transition over a stepped pond; moon waning on caturdaśī; priests mark the auspicious moment; devotees enter the water with lamps and offerings.

R
Rudrāvāsa Kuṇḍa
C
Caturdaśī
R
Rudra-nakṣatra
A
Aparṇā/Parṇa (day designation)

FAQs

Time and place together intensify merit: sacred geography and auspicious calendrical योग (yoga) amplify spiritual results.

The kuṇḍa associated with Rudrāvāsa (mentioned immediately before in the same passage).

Observing/using the auspicious conjunction (Caturdaśī with Rudra-nakṣatra) for rites—especially bathing—at the kuṇḍa.