Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 14

लक्ष्मीशः सर्वदो नान्यो लक्ष्मीशोप्यपवर्गदः । एक एव हि लक्ष्मीशस्ततो ध्येयो न चापरः

lakṣmīśaḥ sarvado nānyo lakṣmīśopyapavargadaḥ | eka eva hi lakṣmīśastato dhyeyo na cāparaḥ

ไม่มีผู้ใดนอกจากพระผู้เป็นเจ้าแห่งพระลักษมีที่ประทานความสำเร็จทั้งปวง และพระลักษมีศะยังประทานโมกษะด้วย แท้จริงพระลักษมีศะมีเพียงหนึ่งเดียว ดังนั้นพึงภาวนาเพ่งถึงพระองค์เท่านั้น มิใช่อื่นใด

लक्ष्मीशःLord of Lakṣmī (Viṣṇu)
लक्ष्मीशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मी (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (लक्ष्म्याः ईशः)
सर्वदःgiver of all
सर्वदः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (सर्वं ददातीति) ‘लक्ष्मीशः’ इति विशेषणम्
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
अन्यःanother (one)
अन्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘(अस्ति)’ इति अध्याहृतक्रियायाः कर्तृपद
लक्ष्मीशःLakṣmīśa
लक्ष्मीशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मी + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; पुनरुक्त-कर्तृपद
अपिalso; indeed
अपि:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis/also)
अपवर्गदःgiver of liberation
अपवर्गदः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअपवर्ग (प्रातिपदिक) + द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (अपवर्गं ददातीति) ‘लक्ष्मीशः’ इति विशेषणम्
एकःone; single
एकः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘लक्ष्मीशः’ इति विशेषणम्
एवonly
एव:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात (only)
हिindeed; for
हि:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निपात (for/indeed)
लक्ष्मीशःLakṣmīśa
लक्ष्मीशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मी + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्तृपद
ततःtherefore
ततः:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/अतः इत्यर्थे (therefore)
ध्येयःto be meditated upon
ध्येयः:
Vidhi (कर्तव्यता/विधेय)
TypeAdjective
Rootध्यै (धातु) → ध्येय (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विधिलिङ्गार्थे भाव्य/कर्तव्य (gerundive -ya) ‘ध्यातव्यः’
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
अपरःanother (one)
अपरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘(ध्येयः)’ इति निषेध्य-कर्तृ/विधेय

Vyāsa (deduced from immediate narrative context in the same adhyāya)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: Lakṣmīśa (Viṣṇu with Lakṣmī) seated on a lotus or śeṣa, bestowing two boons symbolically—one of prosperity, one of liberation—while a Kāśī pilgrim meditates; the Gaṅgā and ghāṭ steps frame the scene.

L
Lakṣmī
L
Lakṣmīśa (Viṣṇu)
A
Apavarga (Liberation)

FAQs

Single-point devotion: the Lord of Lakṣmī (Viṣṇu) is presented as the sole giver of both worldly success and mokṣa, hence worthy of exclusive meditation.

The Kāśī-khaṇḍa context situates the teaching within Kashi’s spiritual landscape, but this verse itself focuses on the deity’s supremacy rather than a particular tirtha.

Dhyāna (meditation) is prescribed—meditate on Lakṣmīśa alone.