Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 63

अस्थिध्वजांकितं दृष्ट्वा यथा पांथा जलाशयम् । दूरं यंति तथा भस्म भालांकं यमकिंकराः

asthidhvajāṃkitaṃ dṛṣṭvā yathā pāṃthā jalāśayam | dūraṃ yaṃti tathā bhasma bhālāṃkaṃ yamakiṃkarāḥ

ดุจดังผู้เดินทางเห็นป้ายบอกทางสู่อ่างน้ำแล้วมุ่งไปไกลฉันใด ครั้นเห็นหน้าผากมีเครื่องหมายเถ้าศักดิ์สิทธิ์ บรรดาผู้รับใช้แห่งยมก็ถอยหนีไปไกลฉันนั้น

अस्थिध्वजाङ्कितम्marked with a bone-banner emblem
अस्थिध्वजाङ्कितम्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअस्थि (प्रातिपदिक) + ध्वज (प्रातिपदिक) + अङ्कित (कृदन्त, √अङ्क्)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुष-समास (अस्थिना ध्वजेन अङ्कितम्) विशेषण (भालाङ्कम्)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Root√दृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), ‘having seen’
यथाjust as
यथा:
Sambandha (Comparison marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (comparative particle)
पान्थाःtravelers
पान्थाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपान्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
जलाशयम्water-reservoir/pond
जलाशयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक) + आशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुष (जलस्य आशयः)
दूरम्far away
दूरम्:
Kriya-viseshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootदूरम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
यान्तिgo
यान्ति:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√या (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन
तथाso/in the same way
तथा:
Sambandha (Correlation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formतुल्यतावाचक-अव्यय (correlative adverb)
भस्मash
भस्म:
Karta (Apposition/कर्ता-विशेषण)
TypeNoun
Rootभस्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (here used appositionally as qualifier)
भालाङ्कम्forehead-mark
भालाङ्कम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभाल (प्रातिपदिक) + अङ्क (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुष (भालस्य अङ्कः/अङ्कनम्)
यमकिंकराःservants of Yama
यमकिंकराः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक) + किंकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (यमस्य किंकराः)

Tapasvī/Muni (unnamed)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Listener: Śaunaka-ādi ṛṣis

Scene: A didactic tableau: on one side, travelers spot a sign for a water reservoir and move toward it; on the other, Yama’s attendants spot the ash-marked forehead and move away—two mirrored movements illustrating the simile.

Y
Yamakiṅkara
B
Bhasma/Vibhūti

FAQs

The Śaiva bhasma-mark is celebrated as a decisive sign of protection, reversing fear and danger through sacred identity.

The broader episode belongs to Kāśī’s tīrtha-mahātmya (with Vimalodaka Saras in view), where such protections are narrated.

Keeping the forehead marked with bhasma/vibhūti as a protective observance.