Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 37

Devanagari script

उत्पाट्य महतो वृक्षान्केचित्प्राप्ता मखांगणम् । कैश्चिदुत्पाटिता यूपाः केचित्कुंडान्यपूपुरन्

Transliteration

utpāṭya mahato vṛkṣānkecitprāptā makhāṃgaṇam | kaiścidutpāṭitā yūpāḥ kecitkuṃḍānyapūpuran

Translation

บางพวกถอนต้นไม้ใหญ่ทั้งรากแล้วไปถึงลานยัญญะ บางพวกดึงเสายูปะออก และบางพวกถมกุณฑ์ไฟพิธีให้เต็ม

Word by Word

• उत्पाट्य: having uprooted
• उत्पाट्य: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: उद् + पाट् (धातु) → उत्पाट्य (क्त्वा/gerund)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive)

• महतः: great, large
• महतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘वृक्षान्’ इत्यस्य विशेषणम् (Vedic/epic form for महतः = महान्)

• वृक्षान्: trees
• वृक्षान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• केचित्: some (people)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• प्राप्ताः: reached
• प्राप्ताः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्त (क्त/PPP)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘arrived/reached’ (PPP used predicatively)

• मखाङ्गणम्: the sacrificial courtyard
• मखाङ्गणम्: Karma (Goal/कर्म-गति)
• Type: Noun
• Root: मख (प्रातिपदिक) + अङ्गण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘मखस्य अङ्गणम्’ = sacrificial courtyard

• कैश्चित्: by some
• कैश्चित्: Karana/Karta (Agent-instrumental/कर्ता-तृतीया)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित्
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• उत्पाटिताः: uprooted
• उत्पाटिताः: Kriya (Predicate-participle/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: उद् + पाट् (धातु) → उत्पाटित (क्त/PPP)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘यूपाः’ इत्यस्य विशेषणम्

• यूपाः: sacrificial posts
• यूपाः: Karta (Subject/कर्ता) (उत्पाटिताः इति)
• Type: Noun
• Root: यूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• केचित्: some (others)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• कुण्डानि: pits, fire-pits
• कुण्डानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• अपूपुरन्: filled up
• अपूपुरन्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पू॒र् (पूरयति) धातु
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्; उपसर्गः अ- (augment)

Speaker

Narrator (Skanda to Agastya, inferred)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (frame implied)

Visual Art Cues

Scene: Gaṇas storm a sacrificial courtyard: uprooted trees dragged in, yūpa-posts torn out, and kuṇḍas filled/blocked; priests and attendants scatter as the ordered geometry of the yajña ground collapses.

Characters & Entities

• Gaṇas
• Dakṣa-yajña (implied)
• Yūpa
• Kuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

External ritual structures cannot protect a sacrifice when it is divorced from reverence and right intention.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific Kāśī tīrtha is named; the focus is the sacrificial arena (makha) of Dakṣa’s rite.

What ritualistic prescription is mentioned?

Ritual elements are referenced (yūpa, kuṇḍa), but the verse describes their disruption, not a recommended rite.