Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 26

अतीव क्षुब्धचित्तोभून्मंदराघाततोऽब्धिवत् । उवाच च मनस्येतन्महाक्रोधरयांधदृक्

atīva kṣubdhacittobhūnmaṃdarāghātato'bdhivat | uvāca ca manasyetanmahākrodharayāṃdhadṛk

จิตของเขาปั่นป่วนรุนแรงดุจมหาสมุทรถูกเขามันทระกระแทก ครั้นถูกกระแสโทสะใหญ่บังตา เขาจึงกล่าวถ้อยคำนี้ไว้ในใจ

अतीवexceedingly
अतीव:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअतीव (अव्यय)
Formअव्यय (तीव्रतावाचक; intensifier)
क्षुब्धचित्तःwith agitated mind
क्षुब्धचित्तः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षुब्ध (क्षुभ्-धातु-क्त कृदन्त) + चित्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; समास: कर्मधारय (क्षुब्धं चित्तं यस्य)
अभूत्became
अभूत्:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
मन्दराघाततःfrom the удар/impact of Mandara (mountain)
मन्दराघाततः:
Hetu/Apādāna (Cause/Source/हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootमन्दर + आघात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन; समास: तत्पुरुष (मन्दरस्य आघातः)
अब्धिवत्like the ocean
अब्धिवत्:
Upamāna (Simile adjunct/उपमान)
TypeIndeclinable
Rootअब्दि/अब्धि (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
Formअव्यय (उपमानवाचक; ‘-वत्’ = like)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; धातु: वच्
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/connector)
मनसिin (his) mind
मनसि:
Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन
एतत्this
एतत्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; ‘उवाच’ इत्यस्य कर्म (वाक्यवस्तु)
महाक्रोधरयान्धदृक्whose sight was blinded by the rush of great anger
महाक्रोधरयान्धदृक्:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + क्रोध + रय + अन्ध + दृक् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; समास: बहुव्रीहि (महाक्रोधस्य रयेण अन्धा दृक् यस्य)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa typically Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī (contextual)

Type: kshetra

Listener: Śaunaka and ṛṣis (typical frame; not explicit)

Scene: Dakṣa’s inner rage swells like an ocean struck by Mandara; his eyes appear clouded, posture rigid, as he speaks to himself.

D
Dakṣa
M
Mandara
O
Ocean (abdhi)

FAQs

Anger overwhelms discrimination; when inner vision is blinded, one moves toward adharma and offense.

No specific tīrtha is named; the verse uses a cosmic simile to describe Dakṣa’s agitation within the Kāśī narrative frame.

None; the verse prepares the ground for ethical consequences of uncontrolled anger.